Ba konteúdu
← Grupo Aprecisa · Liga ema ne'ebé hatene ho ema ne'ebé presiza
Gaspar do Amaral

Enerjia no sistema elétriku

Semana ne'ebé aat liu — Kustu hira atu la hela iha nakukun bainhira anin no loron la iha

… no tanba sa mak resposta la iha presu ba kada MWh

Gaspar do Amaral no João de Jesus Ferreira · 15 Outubru 2026

Tradusaun husi orijinál iha lian portugés. Versaun ida-ne'e emite iha 27 Outubru 2026.

Iha loron 28 Setembru 2026, tuku 21h16, Red Eléctrica husu ba grupu ida konsumidór industriál boot sira iha España atu hamenus konsumu. Konsumu 943 MW sai husi rede, total 1 634,5 MWh. Razaun mak simples: produsaun eólika (husi anin) kraik liu previzaun. Ida-ne'e mak ativasaun ba dala sia iha tinan ne'e husi servisu resposta ativa husi konsumu, no ba dala hitu dezde klaran Jullu.

Oras rua bele rezolve ho kuaze buat hotu: bateria ida, sentrál gás ida, fábrika ida ne'ebé aseita para, interligasaun. Problema muda natureza bainhira la iha anin durante loron barak. Iha Península Ibérika iha epizódiu presaun aas ne'ebé anin tun durante loron balu ho tuir malu; se akontese iha loron badak, loron (matan-loron) kompensa uitoan de'it. Iha loron sira-ne'e, sistema elétriku ne'ebé harii iha anin no solár presiza buat seluk atu mantein ahi lakan — no buat seluk ne'e iha kustu ida ne'ebé kuaze nunka hatudu iha gráfiku sira ne'ebé kompara teknolojia.

Artigu ida-ne'e hatán ba pergunta ida de'it: kustu hira, kada tinan, atu garante 2 GW durante loron lima la ho anin no la ho loron, dala rua to'o tolu iha tinan ida? Nia kompara dalan haat atu halo ida-ne'e, tradús rezultadu ba fatura família ida no fábrika ida nian, no hatudu iha ne'ebé mak kada solusaun bele falla. Iha nia kotuk iha kestaun luan liu, ne'ebé autór na'in-rua fahe: la to'o atu hatene kustu hira atu prodús eletrisidade; presiza duni hatene kustu hira atu garante nia fornesimentu, permanente, no sé mak selu kustu sira-ne'e.

Pergunta ne'e kona-ba poténsia, la'ós enerjia de'it. Seguransa fornesimentu ezije katak, iha kada momentu, poténsia ne'ebé disponível satisfaz konsumu, inklui rezerva, regulasaun no servisu sistema seluk. Tanba ne'e importante atu haketak grandeza tolu ne'ebé ema dala barak kahur — poténsia instaladu, enerjia ne'ebé prodús no poténsia firme ne'ebé disponível duni — no haree ba kustu globál sistema nian, la'ós ba kustu niveladu produsaun de'it.

Iha prátika: Ne'e mak diferensa entre presu gazolina no presu seguru karreta nian. Gráfiku baibain hatudu kustu hira kada litru. Pergunta semana aat liu nian mak kustu hira atu iha serteza katak karreta la'o iha loron ne'ebé buat hotu la'o aat.

I. Gráfiku ida no pergunta loos ida

Artigu ida-ne'e komesa iha konversa ida entre autór na'in-rua, iha grupu diskusaun enjeñeiru sira nian. João de Jesus Ferreira fahe gráfiku ida kona-ba kustu niveladu husi teknolojia balu: nukleár boot 155 €/MWh, reatór modulár kiik (SMR) 98 €/MWh ba unidade dahuluk sira no 70 €/MWh iha série, no bateria 680 €/MWh, ho dimensaun atu garante 2 GW durante loron lima — armazenamentu 240 GWh.

Gaspar do Amaral kestiona pontu rua. Dahuluk, SMR série dahuluk ne'ebé baratu liu reatór boot kontra esperiénsia: unidade dahuluk husi teknolojia nukleár ida-idak baibain mak karun liu. Daruak, bateria lítiu ohin loron uza ba oras 2 to'o 4, la'ós ba loron lima. João de Jesus Ferreira konkorda ho pontu dahuluk — valór rua ne'e mai husi baze investimentu diferente, 7 150 €/kW ba SMR no 13 850 €/kW ba nukleár, ida-ne'e ho referénsia Amérika Norte nian — no esplika pontu daruak: senáriu loron lima ne'e hili ho intensaun, tanba ne'e mak servisu ne'ebé importante ba sistema ida ho enerjia renovável variável barak. No nia husik pergunta ne'ebé fó títulu ba artigu ida-ne'e: oinsá garante konsumu oras ba oras, inklui períodu naruk ho produsaun uitoan, no ho kustu totál hira?

Pontu de vista husi João de Jesus Ferreira: «Problema sentrál planeamentu enerjétiku nian la'ós atu identifika teknolojia ne'ebé prodús eletrisidade ho kustu niveladu ki'ik liu, maibé atu determina kombinasaun teknolojia no rekursu sira ne'ebé bele satisfaz konsumu, oras ba oras, ho kustu globál ki'ik liu no ho nivel seguransa fornesimentu ne'ebé adekuadu. Sistema elétriku ida labele planeia de'it bazeia ba balansu enerjia anuál, meta kapasidade instaladu ka persentajen inkorporasaun renovável. Produsaun eólika no fotovoltaika depende ba kondisaun meteorolójika ne'ebé la tuir nesesariamente evolusaun konsumu nian. Kestaun ne'ebé determinante mak hatene poténsia firme no despaxável hira, kapasidade armazenamentu hira, flexibilidade konsumu hira no kontribuisaun efetiva interligasaun nian hira mak presiza atu asegura ekilíbriu sistema nian, inklui iha períodu sira ne'ebé la favorável liu. La to'o atu avalia kustu hira atu prodús eletrisidade bainhira iha rekursu disponível. Presiza duni determina kustu hira atu garante nia fornesimentu bainhira rekursu sira-ne'e la to'o. Ida-ne'e mak diferensa fundamentál entre kustu teknolojia ida nian no kustu globál sistema elétriku ida ne'ebé fiável, seguru no kompetitivu.»

Resposta ba pergunta ida-ne'e la tama iha gráfiku kustu ba kada MWh, tanba razaun ida ne'ebé fórmula ida bele esplika.

II. Presu ba litru no presu seguru

Kustu ekipamentu armazenamentu nian ba kada MWh ne'ebé entrega mai husi fahe kustu anuál ho enerjia ne'ebé nia entrega iha tinan ida. Kustu anuál kuaze hotu fiksu: amortizasaun investimentu nian no manutensaun. Enerjia ne'ebé entrega depende ba dala hira ekipamentu ne'e nakonu no mamuk. Tanba ne'e ekipamentu ida de'it iha presu ba kada MWh ne'ebé diferente tebes tuir oinsá ita uza nia.

Ne'e mak diferensa entre LCOE (levelized cost of energy), kustu niveladu enerjia ne'ebé teknolojia ida prodús, no LCOS (levelized cost of storage), kustu niveladu enerjia ne'ebé armazenamentu ida entrega iha kondisaun investimentu, funsionamentu no uzu ne'ebé define ona. Sira na'in-rua, mesak, la sukat kustu atu garante fornesimentu ho nivel fiabilidade ida: ba ida-ne'e, konta mós kustu kapasidade firme, kustu integrasaun, rede no servisu sistema, no kontribuisaun efetiva husi kada teknolojia ba adekuasaun. Teknolojia ida bele iha LCOE ki'ik no, iha tempu hanesan, obriga atu investe iha parte seluk sistema nian.

Figura 1 — Presu ba litru no presu seguru: bateria ida de'it, uza dala barak ka dala uitoan (imajen iha lian portugés). Kustu ba kada MWh ne'ebé bateria 240 GWh entrega, tuir númeru siklu kompletu iha tinan ida (moris-útil tinan 15 to'o 20), eskala rua hotu logarítmika; kurva ba 100, 150 no 300 €/kWh. Etiketa sira: «Semana aat liu, dala 2 to'o 3 iha tinan ida: ≈ 5 800–6 500 €/MWh (siklu 3, 150 €/kWh)»; «Uza loron-loron (≈ siklu 300): ≈ 115–120 €/MWh»; liña ho pontu: «680 €/MWh — valór iha gráfiku ne'ebé ami diskute». Nota sira: kustu kapitál 7 %; O&M 2 %/tinan husi investimentu; rendimentu 88 %; enerjia karga 50 €/MWh; faixa: moris tinan 20 (limite kraik) to'o tinan 15. Kálkulu husi Gaspar do Amaral.
Figura 1 — Presu ba litru no presu seguru: bateria ida de'it, uza dala barak ka dala uitoan (imajen iha lian portugés). Kustu ba kada MWh ne'ebé bateria 240 GWh entrega, tuir númeru siklu kompletu iha tinan ida (moris-útil tinan 15 to'o 20), eskala rua hotu logarítmika; kurva ba 100, 150 no 300 €/kWh. Etiketa sira: «Semana aat liu, dala 2 to'o 3 iha tinan ida: ≈ 5 800–6 500 €/MWh (siklu 3, 150 €/kWh)»; «Uza loron-loron (≈ siklu 300): ≈ 115–120 €/MWh»; liña ho pontu: «680 €/MWh — valór iha gráfiku ne'ebé ami diskute». Nota sira: kustu kapitál 7 %; O&M 2 %/tinan husi investimentu; rendimentu 88 %; enerjia karga 50 €/MWh; faixa: moris tinan 20 (limite kraik) to'o tinan 15. Kálkulu husi Gaspar do Amaral.
Figura 1 hatudu kustu ba kada MWh ne'ebé bateria 240 GWh entrega tuir númeru siklu kompletu kada tinan, ba nivel investimentu tolu (100, 150 no 300 €/kWh) no moris-útil tinan 15 to'o 20. Eskala rua hotu logarítmika, no relasaun ne'e kuaze liña los ida ne'ebé tun: kada dala ne'ebé númeru siklu sai dala sanulu, kustu ba kada MWh fahe ho besik sanulu. Se uza loron-loron, bateria 150 €/kWh entrega enerjia ho besik 115–120 €/MWh. Se rai ba períodu la iha anin tolu iha tinan ida, nia entrega ho besik 5 800–6 500 €/MWh. Liña ho pontu marka 680 €/MWh husi gráfiku ne'ebé ami diskute: atu to'o ne'ebá, bateria tenke halo siklu kompletu entre 18 no 62 kada tinan, tuir investimentu. Faixa matak marka servisu semana aat liu nian. Figura ne'e dehan buat ida de'it: presu ba kada MWh husi armazenamentu ida la'ós karakterístika teknolojia nian, maibé karakterístika uzu nian.

Valór 680 €/MWh, tanba ne'e, favorável ba bateria iha senáriu ne'ebé uza nia. Nia prezume uzu dala sanulu to'o ruanulu liu duké períodu la iha anin tolu iha tinan ida permite. Ami rekonstrui prezupostu seluk husi gráfiku ho kustu kapitál 7 % no reprodús sira ho eru 1 €/MWh (Tabela 5, iha nota metodolójika). Gráfiku ne'e koerente ba nukleár no ba SMR. Ba bateria, nia sukat presu ba litru husi ekipamentu ida ne'ebé, iha senáriu semana aat liu, serve de'it hanesan seguru.

Oinsá investimentu ida sai kustu kada tinan. Ema ne'ebé sosa uma ho kréditu la selu presu dala ida de'it: nia selu prestasaun durante tinan barak, inklui juru. Ho ekipamentu sistema elétriku nian akontese hanesan. Empréstimu 100 000 € ho 7 % kada tinan, selu iha tinan 25, iha prestasaun besik 8 580 € kada tinan, katak 8,58 % husi osan ne'ebé empresta. Persentajen ne'e naran fatór rekuperasaun kapitál, no depende ba buat rua de'it: taxa juru no prazu. Ho 7 % ne'ebé artigu ida-ne'e uza, nia valór 10,98 % ba tinan 15, 9,44 % ba tinan 20, 8,58 % ba tinan 25 no 7,25 % ba tinan 50. Prazu naruk liu, prestasaun ki'ik liu, maibé nunka kraik liu 7 % juru nian.
Kustu anuál husi kada solusaun depois soma parte tolu ne'ebé na'in karreta hotu hatene: prestasaun kréditu karreta nian; manutensaun — revizaun no seguru —, ne'ebé selu se karreta la'o ka lae; no kombustível, ne'ebé selu de'it bainhira la'o. Kálkulu hotu iha artigu ida-ne'e tuir reseita ida-ne'e.

Iha prátika: Jeradór ospitál nian para durante tinan tomak. Ema ida la hili nia tanba presu kWh nian, maibé tanba kustu atu mantein nia prontu iha loron ne'ebé rede falla. Ba semana aat liu, pergunta loos la'ós kustu hira kada MWh, maibé kustu hira, kada tinan, atu iha MWh sira prontu bainhira presiza.

III. Senáriu: 240 GWh, dala tolu iha tinan ida

Ami mantein senáriu husi gráfiku orijinál: défise 2 GW durante oras 120 tuir malu, katak 240 GWh ba kada períodu la iha anin, no períodu la iha anin tolu iha tinan ida, limite leten husi «rua to'o tolu» iha senáriu. Tanba kálkulu ne'e lineár, défise 4 GW halo kustu hotu ne'ebé tuir mai sai dala rua.

Senáriu ne'e simplifika ho intensaun no la'ós previzaun. Iha estudu adekuasaun ida, défise mai husi simulasaun kronolójika ba série produsaun no konsumu kada oras, ho disponibilidade sentrál sira, armazenamentu bee, restrisaun rede, interligasaun no variabilidade meteorolójika, no hatudu ho indikadór sira ne'ebé rekoñese internasionalmente: LOLE (loss of load expectation, oras insufisiénsia ne'ebé espera kada tinan), EENS (expected energy not served, enerjia ne'ebé espera la fornese) no ELCC (effective load carrying capability, kontribuisaun efetiva husi kada rekursu ba adekuasaun). Komparasaun ne'ebé tuir mai mak ezersísiu tékniku-ekonómiku ida ba referénsia; nia la substitui estudu ne'e.

Orden grandeza ida ne'ebé sukat ona ajuda atu tau senáriu iha nia fatin. Iha dadus kada oras ENTSO-E nian husi 2015 to'o 2026, janela loron lima ne'ebé aat liu iha kada tinan hasai husi sistema portugés entre 116 no 158 GWh produsaun eólika kompara ho média tinan ne'e nian. 240 GWh iha senáriu leten liu buat hotu ne'ebé anin la prodús ona iha tinan ida ne'ebé sukat: senáriu ne'e ezijente, la'ós otimista.

Atu kobre 240 GWh ami konsidera solusaun haat. Tabela 1 halibur prezupostu husi kada ida.

Tabela 1 — Prezupostu inisiál sira (imajen iha lian portugés). Koluna: opsaun, investimentu, moris-útil, operasaun no manutensaun, rendimentu, seluk. Komun ba hotu: kustu kapitál 7 %; 2 GW × 120 h = 240 GWh ba kada períodu la iha anin; períodu la iha anin 3 iha tinan ida; enerjia karga 50 €/MWh. Turbina gás siklu nakloke: 700 €/kW; tinan 25; 20 €/kW·tinan; 38 %; gás 35 €/MWh térmiku, CO₂ 80 €/t (0,202 t/MWh térmiku). Konsumu ne'ebé aseita para: 230 €/kW·tinan; prémiu disponibilidade ho orden grandeza hanesan servisu España nian iha 2026; kontratu agora kobre de'it oras 2 ba kada ativasaun. Bombajen foun: 1 500 M€ ba kada Tâmega (40 GWh, 1 158 MW); tinan 50; 1 %/tinan husi investimentu; 75 %; sistema neen ho tamañu hanesan Tâmega, se iha fatin. Bateria lítiu: 150 €/kWh, sistema kompletu instaladu (sensibilidade: 100 to'o 300); tinan 15 to'o 20; 2 %/tinan husi investimentu; 88 %; 240 GWh = 36 rihun M€; kapasidade nominál hanesan enerjia ne'ebé tenke entrega (haree Tabela 6). Fonte sira: Iberdrola (Tâmega); REE (servisu resposta ativa husi konsumu); BNEF (presu bateria); prezupostu husi autór sira (haree nota metodolójika).
Tabela 1 — Prezupostu inisiál sira (imajen iha lian portugés). Koluna: opsaun, investimentu, moris-útil, operasaun no manutensaun, rendimentu, seluk. Komun ba hotu: kustu kapitál 7 %; 2 GW × 120 h = 240 GWh ba kada períodu la iha anin; períodu la iha anin 3 iha tinan ida; enerjia karga 50 €/MWh. Turbina gás siklu nakloke: 700 €/kW; tinan 25; 20 €/kW·tinan; 38 %; gás 35 €/MWh térmiku, CO₂ 80 €/t (0,202 t/MWh térmiku). Konsumu ne'ebé aseita para: 230 €/kW·tinan; prémiu disponibilidade ho orden grandeza hanesan servisu España nian iha 2026; kontratu agora kobre de'it oras 2 ba kada ativasaun. Bombajen foun: 1 500 M€ ba kada Tâmega (40 GWh, 1 158 MW); tinan 50; 1 %/tinan husi investimentu; 75 %; sistema neen ho tamañu hanesan Tâmega, se iha fatin. Bateria lítiu: 150 €/kWh, sistema kompletu instaladu (sensibilidade: 100 to'o 300); tinan 15 to'o 20; 2 %/tinan husi investimentu; 88 %; 240 GWh = 36 rihun M€; kapasidade nominál hanesan enerjia ne'ebé tenke entrega (haree Tabela 6). Fonte sira: Iberdrola (Tâmega); REE (servisu resposta ativa husi konsumu); BNEF (presu bateria); prezupostu husi autór sira (haree nota metodolójika).
Oinsá lee Tabela 1: Kada liña dehan kustu hira atu sosa, mantein no halo solusaun ida funsiona. Númeru balu iha sentidu ho esplikasaun simples.

Prezupostu rua presiza nota. Dahuluk mak bateria nian. Investimentu 150 €/kWh refere ba sistema kompletu instaladu no korresponde, maizumenus, ba média Europa nian foun liu: peskiza BloombergNEF nian iha Dezembru 2025 fó 177 US$/kWh iha Europa (besik 150 €/kWh), média mundiál 117 US$/kWh no 73 US$/kWh iha Xina. Presu tun lalais — tinan ida antes, média Europa nian 275 US$/kWh —, no Tabela 6 koko 100 no 75 €/kWh. 240 GWh mak enerjia ne'ebé tenke entrega, no ami prezume, atu simplifika, katak kapasidade nominál tomak bele uza. Rendimentu 88 % kobre lakon iha siklu, la'ós sobredimensionamentu: projetu ida tenke soma profundidade deskarga, degradasaun durante moris no limite konversór sira nian. Ho deskarga útil 90 % no kapasidade 80 % iha fim moris, presiza besik 333 GWh nominál, no kustu anuál sei sa'e ba 5 761 to'o 6 531 M€. Simplifikasaun ne'e, tanba ne'e, favorese bateria.

Daruak mak bombajen nian (armazenamentu ho bomba bee), ne'ebé presiza reserva tan. Sistema Eletroprodutor do Tâmega (kompleksu idroelétriku Tâmega iha Portugál) — 1 158 MW, 40 GWh, liu 1 500 M€ — integra produsaun idroelétrika konvensionál no reversível, barajen no albufeira (rezervatóriu bee); nia investimentu globál la'ós kustu husi armazenamentu ho bombajen mesak ida. Empreendimentu ekivalente neen fó orden grandeza ida ba 240 GWh, la'ós dimensionamentu otimizadu ba 2 GW durante oras 120. No harii sira depende ba iha fatin ne'ebé adekuadu, kondisaun ambientál no idrolójika no kapasidade atu hatama fali enerjia ne'ebé rai. Rezultadu bombajen nian, tanba ne'e, indikativu no ezije avaliasaun tékniku-ekonómika rasik.

IV. Dalan haat atu segura semana aat liu

Ho prezupostu Tabela 1 nian no reseita prestasaun, manutensaun no kombustível, kálkulu husi kada solusaun bele halo ho liman, iha liña uitoan. Ami tuir nia pasu ba pasu, atu kada númeru iha Tabela 2 mosu esplika ona.

1. Turbina gás rezerva

Sosa turbina 2 GW ho 700 €/kW kustu 1 400 M€. Selu iha tinan 25 ho 7 %, prestasaun mak 8,58 % husi valór ne'e: 120 M€ kada tinan. Manutensaun, 20 €/kW kada tinan, soma 40 M€. Atu iha de'it turbina prontu, para no hein, nasaun selu 160 M€ kada tinan. Ne'e hanesan kuota jinázio nian: selu se ba ka lae.

Bainhira períodu la iha anin to'o, kombustível tama. Kada MWh eletrisidade sunu gás 2,63 MWh, ne'ebé ho 35 €/MWh folin 92,1 €. Gás ne'e hasai 2,63 × 0,202 = 0,53 t CO₂, ne'ebé ho 80 €/t folin 42,5 €. Kada MWh ne'ebé entrega, tanba ne'e, kustu 134,6 € ba kombustível no lisensa emisaun. Períodu la iha anin ida ho 240 000 MWh kustu 240 000 × 134,6 € = 32,3 M€; dala tolu, 96,9 M€.

Kustu anuál: 160 + 97 = 257 M€.

2. Konsumu ne'ebé aseita para

Iha ne'e la iha buat ida atu sosa: selu ba konsumidór boot sira atu prontu atu para. Ne'e seguru ida ne'ebé ba kotuk, iha ne'ebé ema ne'ebé simu prémiu mak ema ne'ebé aseita inkómodu. Presu referénsia mai husi servisu resposta ativa husi konsumu iha España: iha média, 53,8 € ba kada MW no ba kada oras disponibilidade iha 2026. Selu iha besik oras 4 300 kada tinan, ne'e fó 53,8 × 4 300 ≈ 231 000 € ba kada MW, katak besik 230 €/kW kada tinan. Ba 2 GW: 230 € × 2 000 000 kW = 460 M€ kada tinan. La iha kombustível no la iha karga: enerjia ne'ebé fábrika la konsumu hela ba ema seluk.

Kustu anuál: 460 M€. Kustu ne'ebé kálkulu ida-ne'e la haree mak produsaun ne'ebé fábrika lakon iha loron lima ne'ebé nia para, no merkadu ida seidauk hatudu kustu ne'e.

3. Bombajen foun

Albufeira ho bombajen mak bateria bee nian: iha oras sobra, nia bomba bee ba leten; iha períodu la iha anin, nia husik bee monu liuhusi turbina. Tâmega rai 40 GWh no kustu liu 1 500 M€; ba 240 GWh presiza neen, katak 6 × 1 500 = 9 000 M€. Tanba barajen dura kleur, selu iha tinan 50, ho prestasaun 7,25 %: 652 M€ kada tinan. Manutensaun, 1 % husi investimentu, soma 90 M€. Atu entrega 720 000 MWh kada tinan — períodu la iha anin tolu ho 240 000 —, ho rendimentu 75 %, tenke bomba 720 000 ÷ 0,75 = 960 000 MWh, ne'ebé ho 50 €/MWh kustu 48 M€.

Kustu anuál: 652 + 90 + 48 = 790 M€.

4. Bateria lítiu

Bateria selu tuir tamañu tanki nian: 36 000 M€, kuaze dala 26 presu turbina nian. Selu iha tinan 20, prestasaun mak 9,44 %: 3 398 M€ kada tinan; se dura tinan 15 de'it, 10,98 %: 3 953 M€. Manutensaun, 2 % kada tinan, soma 720 M€. Atu entrega 720 000 MWh ho rendimentu 88 %, tenke karga 720 000 ÷ 0,88 = 818 182 MWh, ne'ebé ho 50 €/MWh kustu 40,9 M€.

Kustu anuál: 3 398 + 720 + 41 = 4 159 M€ ho moris tinan 20; 3 953 + 720 + 41 = 4 714 M€ ho tinan 15. Enerjia karga todan 1 % de'it husi totál. Kuaze hotu mak prestasaun no manutensaun husi tanki ida ne'ebé hela tinan tomak nakonu no para.

Figura 2 — Kustu hira atu segura 2 GW durante loron lima la ho anin no la ho loron (imajen iha lian portugés). 240 GWh ba kada períodu la iha anin, dala tolu iha tinan ida — kustu anuál no aumentu iha kada MWh ne'ebé konsumu iha Portugál (53,1 TWh iha 2025): turbina gás rezerva ≈ 257 M€ · +5 €/MWh; konsumu ne'ebé aseita para (ilustrativu) ≈ 460 M€ · +9 €/MWh; bombajen foun, 6 × Tâmega (indikativu) ≈ 790 M€ · +15 €/MWh; bateria lítiu (240 GWh) 4 159–4 714 M€ · +78–89 €/MWh. Eixu orizontál: kustu anuál (M€/tinan), inklui períodu la iha anin tolu. Prezupostu iha Tabela 1; interligasaun la inklui. Konsumu: REN (2025). Kálkulu husi Gaspar do Amaral.
Figura 2 — Kustu hira atu segura 2 GW durante loron lima la ho anin no la ho loron (imajen iha lian portugés). 240 GWh ba kada períodu la iha anin, dala tolu iha tinan ida — kustu anuál no aumentu iha kada MWh ne'ebé konsumu iha Portugál (53,1 TWh iha 2025): turbina gás rezerva ≈ 257 M€ · +5 €/MWh; konsumu ne'ebé aseita para (ilustrativu) ≈ 460 M€ · +9 €/MWh; bombajen foun, 6 × Tâmega (indikativu) ≈ 790 M€ · +15 €/MWh; bateria lítiu (240 GWh) 4 159–4 714 M€ · +78–89 €/MWh. Eixu orizontál: kustu anuál (M€/tinan), inklui períodu la iha anin tolu. Prezupostu iha Tabela 1; interligasaun la inklui. Konsumu: REN (2025). Kálkulu husi Gaspar do Amaral.
Figura 2 kompara kustu anuál husi solusaun haat, inklui ona períodu la iha anin tolu, no, besik kada barra, aumentu ne'ebé kustu ne'e sei reprezenta iha kada MWh ne'ebé konsumu iha Portugál (53,1 TWh iha 2025). Turbina gás rezerva kustu besik 257 M€ kada tinan: 160 M€ atu mantein sira prontu no besik 32 M€ gás no CO₂ ba kada períodu la iha anin. Konsumu ne'ebé aseita para iha kustu ilustrativu 460 M€, kalkula ho prémiu disponibilidade ne'ebé adota; ne'e la'ós kustu merkadu ne'ebé demonstra ona ba interrupsaun kontínua oras 120, ne'ebé nia viabilidade téknika no konsekuénsia ekonómika seidauk avalia. Bombajen foun, Tâmega neen, sei kustu besik 790 M€, valór indikativu. Bateria kustu 4 159 to'o 4 714 M€ kada tinan — dala sanulu-resin-neen to'o sanulu-resin-ualu turbina nian. Figura ne'e hatudu katak hili solusaun ba semana aat liu la'ós kestaun ajustamentu ki'ik: iha orden grandeza ida entre solusaun baratu liu no karun liu.

Rezultadu ne'e hatudu todan durasaun falta nian: bainhira défise dura loron barak, solusaun sira ne'ebé nia investimentu sa'e tuir enerjia ne'ebé rai kustu karun liu tebes duké kapasidade despaxável. Maibé ne'e la'ós avaliasaun ba mix ekonómiku liu ba Portugál. Mantein disponível sentrál ida ne'ebé eziste ona la kustu hanesan harii ida foun: ERSE estima kustu anuál atu mantein siklu kombinadu ida ne'ebé eziste ona iha 18,2 €/kW·tinan, kompara ho 74,8 €/kW·tinan ba turbina siklu nakloke foun ida. Ho siklu kombinadu atuál sira halo rezerva, kustu anuál semana aat liu nian sei tun husi 257 ba besik 103 M€ (Tabela 6). Solusaun efisiente liu tenke mai husi análize integrada ba parke ne'ebé eziste, nesesidade kapasidade iha futuru no kondisaun esplorasaun husi kada teknolojia.

Husi kustu nasaun nian ba kustu kada uma nian

Kustu anuál hatán ba pergunta ida: nasaun selu hira. Tabela 2 hatán ba pergunta haat tan, no kada resposta mai husi fahe ka multiplika ida de'it. Ami tuir liña turbina nian; sira seluk halo ho dalan hanesan.

Tabela 2 halibur númeru sira ne'ebé ita foin hetan.

Tabela 2 — Rezultadu senáriu nian: kustu hira seguru, haree husi sorin haat (imajen iha lian portugés). Koluna: kustu anuál (M€); € ba kada MWh ne'ebé entrega iha períodu la iha anin; € aumenta ba kada MWh ne'ebé konsumu iha nasaun; família ho 3 000 kWh/tinan (€ ba fulan); fábrika ho 10 GWh/tinan (rihun € ba tinan). Turbina gás rezerva: 257; 357; 4,84; 1,21; 48. Konsumu ne'ebé aseita para: 460; 639; 8,66; 2,17; 87. Bombajen foun (6 × Tâmega): 790; 1 097; 14,88; 3,72; 149. Bateria lítiu (240 GWh): 4 159–4 714; 5 776–6 547; 78,32–88,77; 19,58–22,19; 783–888. Konsumu Portugál nian: 53,1 TWh (REN, 2025). Valór senáriu, la'ós kustu ne'ebé prova ona husi sistema portugés; konsumu ne'ebé aseita para mak ilustrativu; bombajen mak indikativu. Kálkulu husi Gaspar do Amaral.
Tabela 2 — Rezultadu senáriu nian: kustu hira seguru, haree husi sorin haat (imajen iha lian portugés). Koluna: kustu anuál (M€); € ba kada MWh ne'ebé entrega iha períodu la iha anin; € aumenta ba kada MWh ne'ebé konsumu iha nasaun; família ho 3 000 kWh/tinan (€ ba fulan); fábrika ho 10 GWh/tinan (rihun € ba tinan). Turbina gás rezerva: 257; 357; 4,84; 1,21; 48. Konsumu ne'ebé aseita para: 460; 639; 8,66; 2,17; 87. Bombajen foun (6 × Tâmega): 790; 1 097; 14,88; 3,72; 149. Bateria lítiu (240 GWh): 4 159–4 714; 5 776–6 547; 78,32–88,77; 19,58–22,19; 783–888. Konsumu Portugál nian: 53,1 TWh (REN, 2025). Valór senáriu, la'ós kustu ne'ebé prova ona husi sistema portugés; konsumu ne'ebé aseita para mak ilustrativu; bombajen mak indikativu. Kálkulu husi Gaspar do Amaral.
Oinsá lee Tabela 2: Kada liña mak kálkulu hanesan, halo ba solusaun ida. Koluna dahuluk mak kustu anuál, kalkula iha leten. Sira seluk mai husi nia: fahe ho 720 000 MWh fó kustu husi kada MWh ne'ebé salva iha períodu la iha anin; fahe ho 53,1 millaun MWh fó aumentu iha kada MWh ne'ebé konsumu iha nasaun; aumentu ne'e × 3 MWh ÷ 12 fó família, kada fulan; × 10 000 MWh fó fábrika, kada tinan. Ba bateria, kada númeru dala 16 to'o 18 husi turbina nian, tanba 4 159 ÷ 257 = 16,2 no 4 714 ÷ 257 = 18,3.

Valór iha €/MWh iha koluna daruak fahe kustu anuál ho enerjia ne'ebé entrega iha períodu la iha anin tolu. Sira indikadór husi servisu rezerva ne'ebé analiza, la'ós kustu niveladu produsaun, no labele kompara direta ho LCOE husi teknolojia ida. MWh ne'ebé entrega iha semana aat liu kustu besik 360 € ho turbina rezerva no 5 800 to'o 6 500 € ho bateria; 50 to'o 100 €/MWh husi eólika ka solár sukat buat seluk — presu enerjia, la'ós presu seguru. Valór hotu iha tabela mak rezultadu senáriu, la'ós kustu ne'ebé prova ona husi sistema portugés.

Turbina mak solusaun baratu liu maske kombustível karun. Ho gás 70 €/MWh térmiku, dala rua husi prezupostu, kada MWh ne'ebé entrega sai kustu (70 + 80 × 0,202) ÷ 0,38 = 226,7 € ba kombustível no lisensa, fatin 134,6 €; períodu la iha anin tolu kustu 163 M€ fatin 97, no kustu anuál sa'e ba 160 + 163 = 323 M€. Ho CO₂ mós 120 €/t, (70 + 120 × 0,202) ÷ 0,38 = 248,0 €/MWh, 179 M€ kada tinan ba kombustível no totál 339 M€. Maske kombustível kuaze sai dala rua, turbina kontinua kustu menus husi parte ida husi sanulu bateria nian, tanba kombustível selu de'it iha oras 360 kada tinan. Maske muda prezupostu balu iha tempu hanesan kontra turbina no ba favór bateria, diferensa sai ki'ik maibé la fila: dala 5,8 iha kombinasaun ne'ebé la favorável no dala 3,3 iha kombinasaun estrema (Tabela 6, iha nota metodolójika). Razaun mak estruturál: kustu turbina rezerva nian kuaze hotu iha poténsia, ne'ebé baratu, no uitoan iha enerjia, ne'ebé selu de'it bainhira uza. Ba bateria, kustu hotu iha enerjia ne'ebé rai, ne'ebé selu se uza ka lae.

V. Iha fatura família ida no fábrika ida nian

Millaun sira kada tinan susar atu sente. Fahe ho konsumu nasaun nian, sira sai konkretu. Família ida ne'ebé konsumu 3 000 kWh kada tinan — iha eskalaun 2 500 to'o 5 000 kWh, ne'ebé reprezentativu liu iha Portugál — selu besik 690 € kada tinan: 3 000 kWh × 0,23 €/kWh, presu referénsia ho impostu ne'ebé ERSE (regulador enerjia Portugál nian) publika. Ho 690 € ida-ne'e mak sukat aumentu sira ne'ebé kalkula iha kapítulu antes.

Figura 3 — Seguru ba semana aat liu iha fatura família ida nian (imajen iha lian portugés). Aumentu kada fulan ba família ida ne'ebé konsumu 3 000 kWh iha tinan ida no selu agora besik 690 € iha tinan ida (57 € kada fulan): turbina gás rezerva +1,21 € kada fulan (+2 %); konsumu ne'ebé aseita para (ilustrativu) +2,17 € (+4 %); bombajen foun, 6 × Tâmega (indikativu) +3,72 € (+6 %); bateria lítiu (240 GWh) +20 to'o 22 € kada fulan (+34 to'o 39 %). Eixu: € kada fulan, antes IVA. Presu referénsia: 0,2299 €/kWh ho impostu, eskalaun 2 500 to'o 5 000 kWh/tinan (ERSE, boletin Eurostat, semestre 2 2023). Fahe hanesan de'it, ilustrativu; la'ós aumentu tarifa ne'ebé aprova ona. Kálkulu husi Gaspar do Amaral.
Figura 3 — Seguru ba semana aat liu iha fatura família ida nian (imajen iha lian portugés). Aumentu kada fulan ba família ida ne'ebé konsumu 3 000 kWh iha tinan ida no selu agora besik 690 € iha tinan ida (57 € kada fulan): turbina gás rezerva +1,21 € kada fulan (+2 %); konsumu ne'ebé aseita para (ilustrativu) +2,17 € (+4 %); bombajen foun, 6 × Tâmega (indikativu) +3,72 € (+6 %); bateria lítiu (240 GWh) +20 to'o 22 € kada fulan (+34 to'o 39 %). Eixu: € kada fulan, antes IVA. Presu referénsia: 0,2299 €/kWh ho impostu, eskalaun 2 500 to'o 5 000 kWh/tinan (ERSE, boletin Eurostat, semestre 2 2023). Fahe hanesan de'it, ilustrativu; la'ós aumentu tarifa ne'ebé aprova ona. Kálkulu husi Gaspar do Amaral.
Figura 3 hatudu aumentu kada fulan ne'ebé kada solusaun sei reprezenta ba família ne'e, se kustu seguru nian fahe ba konsumu tomak. Ho turbina rezerva, 1,21 € kada fulan: 14,52 € kada tinan, ka 14,52 ÷ 690 = 2,1 % husi fatura. Ho konsumu ne'ebé aseita para, 2,17 € kada fulan (3,8 %). Ho bombajen foun, 3,72 € (6,5 %). Ho bateria, 19,58 to'o 22,19 € kada fulan: 235 to'o 266 € kada tinan, ka 34 to'o 39 % husi fatura. Iha fábrika ida ne'ebé konsumu 10 GWh kada tinan, diferensa ba husi 48 rihun € ba 783 to'o 888 rihun € kada tinan. Figura ne'e tradús orden grandeza hanesan Figura 2 nian ba unidade ida ne'ebé ema hotu rekoñese: euro kada fulan.

Aumentu sira-ne'e prezume katak kustu anuál fahe hanesan ba konsumu nasionál tomak. Sira mak tradusaun ilustrativa ba tamañu enkargu nian, la'ós previzaun tarifa no la'ós aumentu tarifa ne'ebé aprova ona: repersusaun loloos depende ba mekanizmu finansiamentu, estrutura tarifária, atribuisaun ba ajente oioin no desizaun regulatória sira.

Nota rigór ida. Kompara ho komponente enerjia de'it, ne'ebé maizumenus 50 to'o 70 €/MWh, seguru ho bateria aumenta kustu 110 to'o 180 % (78,32 ÷ 70 = 112 %; 88,77 ÷ 50 = 178 %); kompara ho fatura kompleta família nian, ne'ebé inklui rede, taxa no impostu, 34 to'o 39 %. Afirmasaun rua ne'e loos, no di'ak atu la kahur sira. Iha leitura ida ka seluk, no ba presu enerjia ida-idak entre 40 no 90 €/MWh, turbina aumenta menus husi 15 % (4,84 ÷ 40 = 12 %), no bateria nunka menus husi besik 85 % (78,32 ÷ 90 = 87 %).

Iha prátika: Iha turbina gás hein ba loron lima ne'ebé aat liu iha tinan ida kustu ba família ida liu uitoan 1 € kada fulan, presu kafé ida. Halo hanesan ho bateria kustu besik 20 € kada fulan, presu jantar ida iha liur. Diferensa la'ós iha efisiénsia husi mákina sira: diferensa mak selu motór ida ka selu tanki ida ne'ebé nakonu.

VI. Iha ne'ebé mak kada seguru bele falla

Kustu la'ós kritériu ida de'it. Seguru ida ne'ebé falla iha loron ne'ebé presiza la vale ninia kustu. Iha enjeñaria sistema krítiku sira, pergunta dahuluk mak se rezerva bele falla iha tempu hanesan ho buat ne'ebé nia proteje — falla iha modu komun. Daruak mak se nia depende ba pontu úniku falla nian. Datoluk, ohin loron, mak se ema ne'ebé la tenke halo bele hamate nia husi dook.

Tabela 3 — Iha ne'ebé mak kada seguru bele falla (imajen iha lian portugés). Koluna: opsaun; falla iha modu komun ho períodu la iha anin; pontu úniku falla nian; siberseguransa; tempu atu eziste. Turbina gás: kiik, la depende ba tempu; fornesimentu gás, ≈ 630 GWh térmiku ba kada períodu la iha anin, liuhusi terminál GNL, gazodutu no armazenamentu iha rai okos; sistema kontrolu industriál, hanesan sentrál hotu; tinan 2 to'o 3. Konsumu ne'ebé aseita para: kiik, maibé kole — para oras 120 la hanesan para oras 2; konsumidór boot uitoan de'it mak kaer poténsia; orden atu koa liuhusi kanál dijitál; kontratu imediatu, ba oras 120 seidauk eziste. Bombajen: aas, rai-maran no períodu la iha anin hamutuk hamamuk rezerva; fatin no lisensa, fluxu bee; komandu remotu ba grupu no odamatan bee; tinan 8 to'o 10. Bateria: kiik kona-ba tempu, aas se la nakonu bainhira períodu la iha anin to'o; kadeia fornesimentu sélula, karga molok; inversór ho komandu remotu husi fabrikante; tinan 1 to'o 3, iha eskala GWh, la'ós iha 240 GWh. Interligasaun: aas, anin-pára hanesan kobre Península tomak; liña uitoan iha fronteira; koordenasaun entre operadór sira; eziste ona, maibé iha valór de'it se iha sobra iha sorin seluk. Sínteze husi autór sira; tempu indikativu.
Tabela 3 — Iha ne'ebé mak kada seguru bele falla (imajen iha lian portugés). Koluna: opsaun; falla iha modu komun ho períodu la iha anin; pontu úniku falla nian; siberseguransa; tempu atu eziste. Turbina gás: kiik, la depende ba tempu; fornesimentu gás, ≈ 630 GWh térmiku ba kada períodu la iha anin, liuhusi terminál GNL, gazodutu no armazenamentu iha rai okos; sistema kontrolu industriál, hanesan sentrál hotu; tinan 2 to'o 3. Konsumu ne'ebé aseita para: kiik, maibé kole — para oras 120 la hanesan para oras 2; konsumidór boot uitoan de'it mak kaer poténsia; orden atu koa liuhusi kanál dijitál; kontratu imediatu, ba oras 120 seidauk eziste. Bombajen: aas, rai-maran no períodu la iha anin hamutuk hamamuk rezerva; fatin no lisensa, fluxu bee; komandu remotu ba grupu no odamatan bee; tinan 8 to'o 10. Bateria: kiik kona-ba tempu, aas se la nakonu bainhira períodu la iha anin to'o; kadeia fornesimentu sélula, karga molok; inversór ho komandu remotu husi fabrikante; tinan 1 to'o 3, iha eskala GWh, la'ós iha 240 GWh. Interligasaun: aas, anin-pára hanesan kobre Península tomak; liña uitoan iha fronteira; koordenasaun entre operadór sira; eziste ona, maibé iha valór de'it se iha sobra iha sorin seluk. Sínteze husi autór sira; tempu indikativu.

Tabela 3 rezume análize. Pontu tolu presiza dezenvolvimentu.

Bee no anin bele falta hamutuk. Tempu rai-maran ho períodu la iha anin mak kazu aat liu ba bombajen: rezerva bee sai ki'ik loos bainhira presiza. Kolega datoluk ida, iha konversa hanesan, hanoin hikas hahalok rasionál operadór sira nian: bainhira albufeira kraik, bee vale presu ne'ebé nia sei iha iha futuru, no turbina la'o duni de'it bainhira presu aas. Ne'e mak naran valór bee nian, no ba ida-ne'e mak bombajen eziste. Maibé ne'e signifika katak bombajen mak seguru de'it se albufeira iha bee atu halo turbina la'o. Semana aat liu tenke kalkula ho armazenamentu loloos, albufeira ida-idak.

Interligasaun la'ós poténsia firme. Nia kontribuisaun depende ba iha produsaun disponível iha sorin seluk no kapasidade transporte iha momentu krítiku sira. Antisiklone ida bele kobre Península tomak no hamenus iha tempu hanesan produsaun variável husi nasaun rua; Portugál sei kontinua importa se España iha kapasidade firme, bee ka importasaun husi Fransa ne'ebé to'o. Ohin loron, duni, España mak segura períodu la iha anin Portugál nian: oras ho importasaun líkida leten 3 GW sa'e husi ida iha 2015 ba 1 562 iha 2026, to'o 13 Outubru. Maibé la loos tekniku atu trata kapasidade nominál interligasaun nian hanesan poténsia garantida. Ba planeamentu, nia kontribuisaun avalia iha falta ne'ebé akontese iha tempu hanesan, ho adekuasaun sistema vizinhu nian, restrisaun transporte no kritériu seguransa operasaun nian. Interligasaun integra merkadu no hametin seguransa, maibé la dispensa kapasidade firme nasionál, no tanba ne'e la tama iha kálkulu ida-ne'e hanesan solusaun rasik.

Turbina muda risku ba gás. Kada períodu la iha anin konsumu besik 630 GWh gás naturál: 240 GWh ÷ 0,38 = 632 GWh térmiku, besik 60 millaun m³, ho besik 10,5 kWh kada m³. Pontu úniku falla nian sai fornesimentu: terminál gás naturál likefeitu, gazodutu no armazenamentu iha rai okos. Ne'e risku ida ne'ebé bele jere — sistema gás eziste ona no iha ona rezerva seguransa —, maibé tenke garante liuhusi kontratu no regulamentu, la'ós liuhusi supozisaun.

Iha siberseguransa, kestaun komun ba bateria no produsaun fotovoltaika mak komandu remotu inversór sira nian. Kapasidade atu modula ka hamate husi dook tenke pertense ba operadór rede nian, la'ós ba fabrikante ekipamentu nian.

VII. Saida mak kálkulu ida-ne'e husik iha li'ur

Konkluzaun

Sistema elétriku ida ho eólika no solár barak selu fatura rua: fatura enerjia loron-loron nian no fatura seguru ba semana aat liu. Gráfiku kustu ba kada MWh sukat di'ak ida dahuluk no sukat aat ida daruak, tanba presu ba kada MWh husi ekipamentu rezerva depende ba dala hira mak uza nia, no seguru, tuir definisaun, uza uitoan.

Sukat ho régua loos — kustu anuál atu iha 240 GWh disponível dala tolu iha tinan ida —, rezultadu klaru. Ba loron lima, turbina gás rezerva mak solusaun baratu liu, ho vantajen orden grandeza ida kompara ho bateria, maske gás no CO₂ karun; se mantein siklu kombinadu sira ne'ebé eziste ona, vantajen boot liu tan. Konsumu ne'ebé aseita para no bombajen hela entre sira na'in-rua, maibé ho reserva seriu: ida dahuluk seidauk eziste iha eskala loron lima; ida daruak falla loos iha tempu rai-maran. Bateria kontinua di'ak tebes ba buat ne'ebé halo sira ba — oras, frekuénsia, ponta iha lokraik. Ba semana aat liu, sira mak seguru karun liu.

Dezafiu planeamentu nian, tanba ne'e, la'ós atu maximiza inkorporasaun teknolojia ida, maibé atu harii sistema ida ne'ebé bele satisfaz konsumu permanente, ho seguransa, fiabilidade no kompetitividade. Espansaun produsaun variável tenke avalia tuir nia kontribuisaun efetiva no tuir kustu ne'ebé nia lori iha kapasidade firme, armazenamentu, rede, flexibilidade no servisu sistema: poténsia instaladu ne'ebé aas liu tebes ponta la garante, mesak, adekuasaun sistema nian.

Kritériu desizivu mak kustu globál atu fornese eletrisidade bainhira no iha ne'ebé presiza, la'ós de'it kustu atu prodús nia bainhira tempu ajuda. Ida-ne'e ezije atu hetan fali planeamentu integradu ba konsumu no oferta no trata seguransa fornesimentu hanesan kondisaun ba sistema, la'ós hanesan esternalidade transisaun enerjétika nian.

Kestaun ne'e iha tempu hanesan téknika, ekonómika no polítika: sistema elétriku saida mak ita hakarak harii, osan hira mak ita prontu atu selu atu garante seguransa fornesimentu no sé mak tenke selu kustu adisionál husi opsaun polítika enerjétika nian? La ho resposta ba pergunta tolu ne'e, susar atu ita iha sistema elétriku ida ne'ebé iha tempu hanesan seguru, sustentável no kompetitivu.

Iha fraze ida: Garante loron lima ne'ebé aat liu iha tinan ida ho turbina gás kustu ba família ida liu uitoan 1 € kada fulan; ho bateria, besik 20 €.

Gaspar do Amaral no João de Jesus Ferreira

Testu husi autór na'in-rua. Tabela, figura no kálkulu husi Gaspar do Amaral, ho apoiu IA iha peskiza no verifikasaun. © Aprecisa.com

Nota metodolójika

Valór hotu iha artigu mai husi kálkulu ida de'it, ho prezupostu Tabela 1 nian. Kustu anuál husi kada solusaun mak soma anuidade investimentu nian, operasaun no manutensaun, no enerjia ne'ebé gasta iha períodu la iha anin:

Kustu anuál husi kada solusaun (fórmula ho notasaun orijinál: Cano mak kustu anuál no pcarga presu enerjia karga nian).
Kustu anuál husi kada solusaun (fórmula ho notasaun orijinál: Cano mak kustu anuál no pcarga presu enerjia karga nian).

iha ne'ebé I mak investimentu, r = 7 % kustu kapitál, n moris-útil, f operasaun no manutensaun hanesan parte husi investimentu, N = 3 númeru períodu la iha anin kada tinan, E = 240 GWh enerjia ba kada períodu la iha anin, η rendimentu no p (karga) = 50 €/MWh presu enerjia karga nian. Fatór iha parénteze kuadradu, la ho f, mak fatór rekuperasaun kapitál: 0,1098 ba tinan 15, 0,0944 ba 20, 0,0858 ba 25 no 0,0725 ba 50. Kustu ba kada MWh ne'ebé entrega no aumentu ba kada MWh ne'ebé konsumu mak:

Kustu ba kada MWh ne'ebé entrega no aumentu ba kada MWh ne'ebé konsumu (fórmula ho notasaun orijinál: cMWh = Cano ÷ NE; Δp = Cano ÷ konsumu anuál).
Kustu ba kada MWh ne'ebé entrega no aumentu ba kada MWh ne'ebé konsumu (fórmula ho notasaun orijinál: cMWh = Cano ÷ NE; Δp = Cano ÷ konsumu anuál).

Turbina gás. 700 €/kW × 0,0858 + 20 €/kW·tinan = 80,1 €/kW·tinan; ba 2 GW, 160,1 M€/tinan. Kustu variável: 35 / 0,38 = 92,1 €/MWh gás no 80 × 0,202 / 0,38 = 42,5 €/MWh CO₂, totál 134,6 €/MWh. Ba kada períodu la iha anin, 240 000 MWh × 134,6 €/MWh = 32,3 M€; ho tolu, 96,9 M€. Totál: 257,1 M€/tinan. Gás ba kada períodu la iha anin: 240 GWh / 0,38 = 632 GWh térmiku; CO₂: 632 GWh × 0,202 t/MWh ≈ 128 rihun t, arredonda iha testu ba besik 130 rihun t. Kustu fiksu 80,1 €/kW·tinan besik CONE 74,8 €/kW·tinan ne'ebé ERSE estima ba turbina siklu nakloke foun ida.

Siklu kombinadu ne'ebé eziste ona. 2 GW × 18,2 €/kW·tinan (CONE ERSE nian atu mantein siklu kombinadu ida ne'ebé eziste ona) = 36,4 M€/tinan. Kustu variável ho rendimentu 55 %: 35 / 0,55 + 80 × 0,202 / 0,55 = 93,0 €/MWh; ho períodu la iha anin tolu, 66,9 M€. Totál: besik 103 M€/tinan. Ho rendimentu 38 % turbina nian, sei sai besik 133 M€/tinan.

Konsumu ne'ebé aseita para. 2 GW × 230 €/kW·tinan = 460 M€/tinan. Servisu resposta ativa husi konsumu iha España adjudika ho 65 €/MW ba kada oras ne'ebé atribui iha semestre dahuluk 2026 no ho 42,62 €/MW iha daruak, média 53,8 €/MW. 230 €/kW·tinan korresponde ba selu presu ne'e iha besik oras 4 300 kada tinan; númeru oras ne'ebé atribui duni la públiku iha fonte sira ne'ebé konsulta, tanba ne'e valór ne'e mak prezupostu husi autór sira. Kada ativasaun limita ba oras rua.

Bombajen. Sistema neen ho 1 500 M€: 9 000 M€ × (0,0725 + 0,01) = 742,1 M€/tinan; enerjia karga 3 × 240 GWh / 0,75 × 50 €/MWh = 48,0 M€. Totál: 790,1 M€/tinan. Investimentu referénsia mak kustu globál husi empreendimentu idroelétriku kompleksu ida, la'ós kustu espesífiku kapasidade reversível nian; rezultadu mak aproximasaun indikativa no la'ós kustu ne'ebé valida ona ba bombajen útil 240 GWh iha Portugál.

Bateria. 240 GWh × 150 €/kWh = 36 000 M€. Ho tinan 20, 36 000 × (0,0944 + 0,02) = 4 118 M€; ho tinan 15, 4 673 M€. Enerjia karga: 3 × 240 GWh / 0,88 × 50 €/MWh = 40,9 M€. Totál: 4 159 to'o 4 714 M€/tinan. Tabela 4 hatudu sensibilidade ba investimentu no ba númeru siklu.

Oinsá hetan kada liña Tabela 4 nian. Ezemplu: 150 €/kWh no tinan 20. Parte fiksu — prestasaun no manutensaun — mak 4 118 M€ kada tinan, no kada MWh ne'ebé entrega kustu tan 50 ÷ 0,88 = 56,8 € ba karga. Ho siklu 3 kada tinan, 720 000 MWh, parte fiksu ba kada MWh mak 4 118 M€ ÷ 720 000 = 5 719 €; soma karga, 5 776 €/MWh. Ho siklu 300 — hakonu no hamamuk kuaze loron-loron —, enerjia ne'ebé entrega boot liu dala atus ida, 72 millaun MWh, no parte fiksu ba kada MWh tun ba 57 €: totál, 114 €/MWh. Atu to'o 680 €/MWh husi gráfiku ne'ebé diskute, hela 680 − 56,8 = 623,2 € ba kada MWh atu selu parte fiksu; 4 118 M€ ÷ 623,2 € = 6,61 millaun MWh kada tinan, katak 6,61 TWh ÷ 0,24 TWh = siklu 27,5. Ne'e hanesan karreta aluga ba tempu naruk: presu ba kada kilómetru depende ba kilómetru hira mak la'o iha tinan ida.

Dimensionamentu armazenamentu nian. Valór sira antes prezume kapasidade nominál hanesan enerjia ne'ebé tenke entrega. Projetu ida tenke konsidera ketak kapasidade útil, profundidade deskarga ne'ebé admisível, degradasaun, rendimentu konversaun no poténsia konversór sira nian. Ho deskarga útil 90 % no kapasidade 80 % iha fim moris, kapasidade nominál mak 240 / (0,9 × 0,8) ≈ 333 GWh, no kustu anuál sai 5 761 to'o 6 531 M€. Garante oras 120 ezije mós katak enerjia rai ona antes epizódiu: kapasidade fízika de'it la to'o.

Tabela 4 — Ekipamentu ida de'it, presu rua: bateria 240 GWh (imajen iha lian portugés). Koluna: investimentu; moris-útil; siklu kada tinan atu to'o 680 €/MWh; €/MWh ho siklu 3 kada tinan (semana aat liu); €/MWh ho siklu 300 kada tinan (uza loron-loron). 100 €/kWh, tinan 20: 18; 3 870; 95. 100 €/kWh, tinan 15: 21; 4 383; 100. 150 €/kWh, tinan 20: 28; 5 776; 114. 150 €/kWh, tinan 15: 31; 6 547; 122. 300 €/kWh, tinan 20: 55; 11 496; 171. 300 €/kWh, tinan 15: 62; 13 036; 187. Kustu kapitál 7 %; O&M 2 %/tinan; rendimentu 88 %; karga 50 €/MWh. Kálkulu husi Gaspar do Amaral.
Tabela 4 — Ekipamentu ida de'it, presu rua: bateria 240 GWh (imajen iha lian portugés). Koluna: investimentu; moris-útil; siklu kada tinan atu to'o 680 €/MWh; €/MWh ho siklu 3 kada tinan (semana aat liu); €/MWh ho siklu 300 kada tinan (uza loron-loron). 100 €/kWh, tinan 20: 18; 3 870; 95. 100 €/kWh, tinan 15: 21; 4 383; 100. 150 €/kWh, tinan 20: 28; 5 776; 114. 150 €/kWh, tinan 15: 31; 6 547; 122. 300 €/kWh, tinan 20: 55; 11 496; 171. 300 €/kWh, tinan 15: 62; 13 036; 187. Kustu kapitál 7 %; O&M 2 %/tinan; rendimentu 88 %; karga 50 €/MWh. Kálkulu husi Gaspar do Amaral.

Rekonstrusaun gráfiku ne'ebé diskute. Kustu niveladu = (investimentu × fatór rekuperasaun + operasaun no manutensaun) / (8 760 h × fatór kapasidade) + kombustível. Ba nukleár boot, (13 850 × 0,0712 + 150) / 7,884 MWh/kW + 10 = 154 €/MWh, ho tinan 60. Ba SMR, (7 150 × 0,0750 + 150) / 7,884 + 10 = 97 €/MWh, ho tinan 40. Ba bateria, númeru siklu ne'ebé halo kustu hanesan 680 €/MWh hetan hodi rezolve fórmula daruak ba N.

Tabela 5 — Rekonstrusaun prezupostu husi gráfiku ne'ebé ami diskute (imajen iha lian portugés). Koluna: teknolojia; prezupostu ne'ebé rekonstrui; rezultadu; valór iha gráfiku. Nukleár boot: 13 850 €/kW; tinan 60; O&M 150 €/kW·tinan; fatór kapasidade 90 %; kombustível 10 €/MWh; 154 €/MWh; 155 €/MWh. SMR, unidade dahuluk sira: 7 150 €/kW; tinan 40; O&M 150 €/kW·tinan; idem; 97 €/MWh; 98 €/MWh. Bateria, 240 GWh: 100 to'o 300 €/kWh; tinan 15 to'o 20; O&M 2 %/tinan; 680 €/MWh ezije siklu 18 to'o 62 kada tinan; 680 €/MWh. Bateria, 240 GWh, ba semana aat liu de'it: 150 €/kWh; siklu 3 kada tinan; 5 776–6 547 €/MWh; —. Kustu kapitál 7 % iha kazu hotu. Investimentu nukleár no SMR nian tuir João de Jesus Ferreira; valór seluk rekonstrui husi Gaspar do Amaral.
Tabela 5 — Rekonstrusaun prezupostu husi gráfiku ne'ebé ami diskute (imajen iha lian portugés). Koluna: teknolojia; prezupostu ne'ebé rekonstrui; rezultadu; valór iha gráfiku. Nukleár boot: 13 850 €/kW; tinan 60; O&M 150 €/kW·tinan; fatór kapasidade 90 %; kombustível 10 €/MWh; 154 €/MWh; 155 €/MWh. SMR, unidade dahuluk sira: 7 150 €/kW; tinan 40; O&M 150 €/kW·tinan; idem; 97 €/MWh; 98 €/MWh. Bateria, 240 GWh: 100 to'o 300 €/kWh; tinan 15 to'o 20; O&M 2 %/tinan; 680 €/MWh ezije siklu 18 to'o 62 kada tinan; 680 €/MWh. Bateria, 240 GWh, ba semana aat liu de'it: 150 €/kWh; siklu 3 kada tinan; 5 776–6 547 €/MWh; —. Kustu kapitál 7 % iha kazu hotu. Investimentu nukleár no SMR nian tuir João de Jesus Ferreira; valór seluk rekonstrui husi Gaspar do Amaral.

Fatura. Aumentu ba kada MWh ne'ebé konsumu = kustu anuál / 53,1 TWh. Família: × 3 MWh/tinan; persentajen kompara ho 3 000 kWh × 0,2299 €/kWh = 690 €/tinan. Fábrika: × 10 000 MWh/tinan. Ne'e fahe hanesan no ilustrativu; valór sira la inklui IVA iha aumentu.

Limite no sensibilidade. Prezupostu sira ilustrativu no serve atu kompara orden grandeza iha senáriu ida ne'ebé define ona. Sira la substitui estudu adekuasaun ho série kronolójika produsaun no konsumu, disponibilidade rekursu, kondisaun meteorolójika, restrisaun rede no análize probabilístika. Tabela 6 muda prezupostu balu iha tempu hanesan: investimentu no kustu kapitál turbina nian, presu gás no CO₂, investimentu, kustu kapitál no moris bateria nian, dimensionamentu tuir kapasidade nominál no uza siklu kombinadu ne'ebé eziste ona. Orden entre rezerva gás no bateria mantein iha kazu hotu, ho rázio entre 3,3 no 46. Poténsia défise tama lineár iha solusaun rua no la muda rázio; epizódiu uitoan liu kada tinan ka epizódiu naruk liu aumenta nia. Défise badak de'it, ho oras balu, mak fila orden — no ba ida-ne'e mak bateria serve. Valór ekonómiku sira depende ba prezupostu ne'ebé adota no la determina kustu ka konfigurasaun ótima sistema elétriku portugés nian.

Tabela 6 — Sensibilidade ba prezupostu balu ne'ebé muda iha tempu hanesan (imajen iha lian portugés). Koluna: kazu; prezupostu ne'ebé muda; rezerva gás (M€/tinan); bateria (M€/tinan); bateria ÷ gás. Baze artigu nian: Tabela 1; 257; 4 159–4 714; 16–18 ×. Bateria ho dimensaun tuir kapasidade nominál: deskarga útil 90 %, kapasidade iha fim moris 80 %: 333 GWh nominál; 257; 5 761–6 531; 22–25 ×. Kombinasaun ne'ebé la favorável ba turbina no favorável ba bateria: turbina 1 000 €/kW, kapitál 9 %, gás 70 €/MWh, CO₂ 120 €/t; bateria 100 €/kWh, kapitál 5 %, tinan 20; 422; 2 447; 5,8 ×. Kombinasaun estrema: turbina 1 000 €/kW, kapitál 9 %, gás 90 €/MWh, CO₂ 150 €/t; bateria 75 €/kWh, kapitál 4 %, tinan 25; 472; 1 553; 3,3 ×. Siklu kombinadu ne'ebé eziste ona fatin turbina foun: 18,2 €/kW·tinan (CONE ERSE nian ba siklu kombinadu ne'ebé eziste); rendimentu 55 %; 103; 4 159–4 714; 40–46 ×. Prezupostu seluk hanesan iha Tabela 1. Kálkulu husi Gaspar do Amaral.
Tabela 6 — Sensibilidade ba prezupostu balu ne'ebé muda iha tempu hanesan (imajen iha lian portugés). Koluna: kazu; prezupostu ne'ebé muda; rezerva gás (M€/tinan); bateria (M€/tinan); bateria ÷ gás. Baze artigu nian: Tabela 1; 257; 4 159–4 714; 16–18 ×. Bateria ho dimensaun tuir kapasidade nominál: deskarga útil 90 %, kapasidade iha fim moris 80 %: 333 GWh nominál; 257; 5 761–6 531; 22–25 ×. Kombinasaun ne'ebé la favorável ba turbina no favorável ba bateria: turbina 1 000 €/kW, kapitál 9 %, gás 70 €/MWh, CO₂ 120 €/t; bateria 100 €/kWh, kapitál 5 %, tinan 20; 422; 2 447; 5,8 ×. Kombinasaun estrema: turbina 1 000 €/kW, kapitál 9 %, gás 90 €/MWh, CO₂ 150 €/t; bateria 75 €/kWh, kapitál 4 %, tinan 25; 472; 1 553; 3,3 ×. Siklu kombinadu ne'ebé eziste ona fatin turbina foun: 18,2 €/kW·tinan (CONE ERSE nian ba siklu kombinadu ne'ebé eziste); rendimentu 55 %; 103; 4 159–4 714; 40–46 ×. Prezupostu seluk hanesan iha Tabela 1. Kálkulu husi Gaspar do Amaral.

Oinsá hetan kada liña Tabela 6 nian. Iha kombinasaun ne'ebé la favorável, turbina kustu 1 000 €/kW, ho kapitál 9 %: 2 000 M€ × 10,18 % = 204 M€ prestasaun, aumenta 40 M€ manutensaun, 244 M€; kombustível sai (70 + 120 × 0,202) ÷ 0,38 = 248,0 €/MWh, katak 179 M€ iha períodu la iha anin tolu; totál, 422 M€. Bateria kustu 100 €/kWh, ho kapitál 5 % no tinan 20: 24 000 M€ × (8,02 % + 2 %) = 2 406 M€, aumenta 41 M€ karga, 2 447 M€. Rázio: 2 447 ÷ 422 = 5,8. Iha kombinasaun estrema, turbina soma 244 M€ fiksu no (90 + 150 × 0,202) ÷ 0,38 = 316,6 €/MWh, 228 M€ kombustível: 472 M€. Bateria, ho 75 €/kWh, ho 4 % no tinan 25: 18 000 M€ × (6,40 % + 2 %) + 41 = 1 553 M€. Rázio: 3,3. Ho kapasidade nominál 333 GWh, investimentu bateria nian sai 50 000 M€ no kustu anuál 5 761 to'o 6 531 M€: dala 22 to'o 25 turbina nian. Ho siklu kombinadu ne'ebé eziste ona, 2 GW × 18,2 €/kW = 36,4 M€ kustu fiksu no (35 + 80 × 0,202) ÷ 0,55 = 93,0 €/MWh, 67 M€ kombustível: 103 M€, no bateria sai karun liu dala 40 to'o 46.

Referénsia ho anotasaun

A. Sistema elétriku ibériku

B. Armazenamentu

C. Presu ba konsumidór

D. Métodu adekuasaun

Gaspar do Amaral no João de Jesus Ferreira · © Aprecisa.com

Nota metodolójika

Saida mak pájina ida-ne'e. Tradusaun ba artigu husi Gaspar do Amaral no João de Jesus Ferreira ne'ebé publika iha LinkedIn iha 15 Outubru 2026; versaun kompleta iha lian portugés iha website ida-ne'e. Nota metodolójika no referénsia ho anotasaun husi autór sira rasik tradús iha leten, iha fatin ne'ebé sira iha orijinál.

Númeru no unidade. Númeru, unidade no kálkulu hotu hanesan loos ho orijinál, ho formatu portugés (1 634,5). Osan mantein notasaun orijinál (M€ = millaun euro). «Períodu la iha anin» tradús liafuan portugés «calmaria»: loron balu tuir malu kuaze la iha anin. «Bombajen» mak armazenamentu enerjia ho bomba bee ba leten no husik bee monu liuhusi turbina.

Muda forma, la'ós konteúdu. Subtítulu orijinál («… — e porque é que a resposta não está no preço por MWh») mosu hanesan subtítulu pájina ida-ne'e nian. Imajen orijinál sanulu-resin-ida (Figura 1 to'o 3, Tabela 1 to'o 6 no fórmula rua) reprodús hanesan sira iha, ho testu iha lian portugés; kada lejenda tradús konteúdu imajen nian. Títulu fonte sira hela iha nia lian orijinál; ligasaun sira hanesan orijinál nian.

Diskusaun halo iha LinkedIn (iha lian portugés)

Komentáriu ba testu ida-ne'e halo iha LinkedIn, fatin ne'ebé artigu ne'e fahe ona iha lian portugés. Ita bele hakerek iha lian Tetun. Konkorda, la konkorda ka aumenta dadus: objesaun hotu ne'ebé ho fundamentu sei simu resposta.

Gaspar do Amaral · Orijinál iha lian portugés husi 15 Outubru 2026, publika iha website ida-ne'e; tradusaun emite iha 27 Outubru 2026 · Figura no tabela sira © Aprecisa.com · Ho apoiu IA