Ba konteúdu
← Grupo Aprecisa · Liga ema ne'ebé hatene ho ema ne'ebé presiza
Gaspar do Amaral

Enjeñaria · Enerjia · Dadus

Semana sira ne'ebé aat liu ne'ebé ita hasoru ona

Tinan sanulu-resin-rua eletrisidade iha Portugál, oras ba oras: kalmaria hira mak akontese, dura to'o bainhira, no se mak tahan sistema

Gaspar do Amaral · 13 Outubru 2026

Tradusaun husi orijinál iha lian portugés. Versaun ida-ne'e emite iha 27 Outubru 2026.

Kapa orijinál husi artigu, ho testu iha lian portugés: «Engenharia · Energia · Dados» (Enjeñaria · Enerjia · Dadus), títulu no subtítulu; iha sorin loos, oras iha tinan ida ne'ebé importa liu 3 GW («Horas por ano a importar mais de 3 GW»), husi 2015 to'o 2026; iha okos, oras 103 274, kalmaria 20 («calmarias»), 2015–2026, ENTSO-E. © Aprecisa.com
Kapa orijinál husi artigu, ho testu iha lian portugés: «Engenharia · Energia · Dados» (Enjeñaria · Enerjia · Dadus), títulu no subtítulu; iha sorin loos, oras iha tinan ida ne'ebé importa liu 3 GW («Horas por ano a importar mais de 3 GW»), husi 2015 to'o 2026; iha okos, oras 103 274, kalmaria 20 («calmarias»), 2015–2026, ENTSO-E. © Aprecisa.com

Iha loron-sábadu, 10 Outubru 2026, anin para iha Portugál kontinentál. Iha loron tolu tuir mai, enerjia eóliku (husi anin) prodús menus husi parte ida husi sanulu husi ninia kapasidade instaladu. Iha média, durante tempu ne'e, mai husi España 2,8 GW, liu metade husi konsumu; iha oras ida, 4,4 GW. Sentrál gás sira, ho kapasidade instaladu besik 4,4 GW, prodús iha média menus husi 0,7 GW. Ema la nota. Ida-ne'e mak kalmaria (períodu ne'ebé anin kuaze la huu) daruak-nulu ho loron haat ka liu desde 2015.

Iha diskusaun téknika sira kona-ba seguransa fornesimentu, falta anin ba tempu naruk dala barak trata ho númeru husi senáriu. Objesaun ida hela nafatin: ne'e modelu de'it. Artigu ida-ne'e hatán ho buat ne'ebé akontese duni. Ha'u halibur, husi plataforma transparénsia husi rede operadór europeu sira (ENTSO-E), konsumu, produsaun tuir teknolojia no troka ho España, oras ba oras, husi 1 Janeiru 2015 to'o 13 Outubru 2026: oras 103 274.

Iha prátika. Duké hanoin de'it semana hira mak sei la iha anin, ha'u ba sura semana sira ne'ebé ita hasoru ona, haree dura to'o bainhira, no haree se mak halo lampu moris iha uma sira bainhira anin la huu.

I. Dadus

Dadus mak sira ne'ebé REN (operadór rede transmisaun Portugál nian) fó-hatene ba ENTSO-E: konsumu totál loloos, produsaun loloos tuir teknolojia, kapasidade instaladu tuir teknolojia no fluxu fíziku sira iha fronteira ho España, ba direksaun rua. Antes uza, ha'u verifika sira. Konsumu 2025 nian mak 53,04 TWh; REN publika 53,1 TWh. Produsaun hamutuk ho saldu troka ho España hanesan ho konsumu, tinan ba tinan, se la sura enerjia ne'ebé gasta atu bomba bee, ne'ebé plataforma la tau iha konsumu.

Iha limitasaun ida ne'ebé di'ak atu dehan kedas. Kapasidade no produsaun solár ne'ebé rejistu iha plataforma mak husi sentrál sira ne'ebé fó-hatene ba operadór; la inklui autokonsumu no mós la inklui parte boot husi produsaun desentralizadu. Tan ne'e, ha'u uza solár hanesan parte husi produsaun, maibé ha'u la kalkula ninia fatór kapasidade. Kalmaria sira define tuir enerjia eóliku.

Ha'u define loron kalmaria hanesan loron ida ne'ebé enerjia eóliku prodús, iha média, menus husi 10% husi kapasidade instaladu; no kalmaria hanesan loron sira ne'ebé tuir malu iha kondisaun hirak ne'e. Limiar ne'e konvensaun ida; rezultadu ho 8% ka 12% iha nota metodolójika no la muda konkluzaun sira.

II. Kalmaria hira, no bainhira

Figura 1 — Tinan sanulu-resin-rua anin nian, loron ba loron: bainhira enerjia eóliku kuaze para (testu gráfiku iha lian portugés). Fatór kapasidade médiu loroloron husi enerjia eóliku iha Portugál; kór laranja-metan: loron sira ne'ebé menus husi 10% husi kapasidade instaladu. Liña ida ba tinan ida, husi 2015 to'o 2026; fulan husi Janeiru («jan») to'o Dezembru («dez»); eskala kór husi 0% to'o 60%. Fonte: ENTSO-E, Transparency Platform — produsaun eóliku kada oras no kapasidade instaladu Portugál nian, 2015 to'o 13 Outubru 2026; kálkulu husi autór. © Aprecisa.com
Figura 1 — Tinan sanulu-resin-rua anin nian, loron ba loron: bainhira enerjia eóliku kuaze para (testu gráfiku iha lian portugés). Fatór kapasidade médiu loroloron husi enerjia eóliku iha Portugál; kór laranja-metan: loron sira ne'ebé menus husi 10% husi kapasidade instaladu. Liña ida ba tinan ida, husi 2015 to'o 2026; fulan husi Janeiru («jan») to'o Dezembru («dez»); eskala kór husi 0% to'o 60%. Fonte: ENTSO-E, Transparency Platform — produsaun eóliku kada oras no kapasidade instaladu Portugál nian, 2015 to'o 13 Outubru 2026; kálkulu husi autór. © Aprecisa.com

Figura 1 hatudu loron ida-idak durante tinan sanulu-resin-rua, tinan ida iha liña ida. Kaixa ida-idak iha kór tuir fatór kapasidade médiu husi enerjia eóliku iha loron ne'e: verde-metan bainhira enerjia eóliku prodús liu metade husi ninia kapasidade, laranja-metan bainhira prodús menus husi 10%. Buat rua mosu kedas. Primeiru, loron ho anin fraku la'ós raru: entre 33 no 62 kada tinan. Segundu, sira halibur iha rohan tempu-manas no iha outonu, iha Setembru no Outubru, no iha primavera, iha Abríl no Maiu. Iha fulan sira ho konsumu boot liu, Dezembru to'o Fevereiru, laranja-metan mosu menus. Figura ne'e hatudu katak imajen baibain — katak problema anin nian liuliu problema tempu-malirin nian — la loos.

Iha númeru: loron ida husi haat iha Setembru mak loron kalmaria (23%); iha Outubru, ida husi lima (19%); iha Dezembru no Janeiru, besik ida husi sanulu. Desde 2015 akontese ona kalmaria 20 ho loron haat ka liu, no sia husi sira ho loron lima ka liu. Ida ne'ebé naruk liu dura loron ualu, iha Setembru 2018. Rua de'it mak monu iha Janeiru: ida husi 2 to'o 8 Janeiru 2015, ho loron hitu, no ida husi 2 to'o 5 Janeiru 2023.

Tabela 1 — Kalmaria ruanulu ho loron haat ka liu, 2015–2026 (média husi episódiu, MW) (tabela iha lian portugés). Koluna sira: hahú · loron · fatór kapasidade eóliku · konsumu · eóliku no solár · idroelétriku · bombajen · gás · karvaun · importasaun líkidu · importasaun másimu. Liña ne'ebé destaka: 10 Outubru 2022 no 10 Outubru 2026 («em curso», la'o hela). Fonte: ENTSO-E, Transparency Platform; kálkulu husi autór. Kalmaria: loron sira ne'ebé tuir malu ho fatór kapasidade eóliku médiu menus husi 10%. Importasaun negativu = esportasaun. © Aprecisa.com
Tabela 1 — Kalmaria ruanulu ho loron haat ka liu, 2015–2026 (média husi episódiu, MW) (tabela iha lian portugés). Koluna sira: hahú · loron · fatór kapasidade eóliku · konsumu · eóliku no solár · idroelétriku · bombajen · gás · karvaun · importasaun líkidu · importasaun másimu. Liña ne'ebé destaka: 10 Outubru 2022 no 10 Outubru 2026 («em curso», la'o hela). Fonte: ENTSO-E, Transparency Platform; kálkulu husi autór. Kalmaria: loron sira ne'ebé tuir malu ho fatór kapasidade eóliku médiu menus husi 10%. Importasaun negativu = esportasaun. © Aprecisa.com

III. Semana loloos ne'ebé aat liu ki'ik liu duké senáriu

Senáriu referénsia ida ne'ebé uza iha diskusaun hirak ne'e mak falta 2 GW durante oras 120: 240 GWh. Dadus fó dalan atu sukat hira mak enerjia eóliku la prodús iha janela loron lima ne'ebé aat liu iha tinan ida-idak, kompara ho ninia produsaun médiu iha tinan ne'e. Rezultadu estável tebes: entre 116 no 158 GWh, iha tinan hotu. Másimu mak iha Outubru 2025.

Esplikasaun mak fízika. Ho kapasidade instaladu besik 5,4 GW, enerjia eóliku Portugál nian prodús iha média 1,5 GW. Maski para tomak durante loron lima, sei falta besik 180 GWh. 240 GWh husi senáriu ne'e posivel de'it iha sistema ida ho enerjia eóliku barak liu duké agora, no ne'e duni mak Planu Nasionál Enerjia no Klima Portugál nian prevee. Ida-ne'e korrije eskala husi artigu anterior, la'ós ninia konkluzaun: kustu kada unidade enerjia no orden entre solusaun sira hela nafatin, no senáriu ne'e agora lee hanesan problema 2030 nian, la'ós problema ohin loron nian.

Iha prátika. Ohin loron, semana anin ne'ebé aat liu hasai husi sistema besik 150 GWh, hanesan konsumu loron tomak ida husi nasaun tomak. Ho enerjia eóliku dala rua, semana hanesan sei hasai dala rua.

IV. Se mak tahan sistema bainhira anin para

Figura 2 — Se mak tahan sistema bainhira anin para: husi karvaun no gás ba España (testu gráfiku iha lian portugés). Produsaun médiu tuir fonte durante kalmaria hitu ho loron haat ka liu (MW); liña metan mak konsumu médiu. Episódiu sira: Janeiru 2015 (loron 7), Outubru 2017 (loron 6), Setembru 2018 (loron 8), Outubru 2022 (loron 5), Janeiru 2023 (loron 4), Outubru 2025 (loron 5), Outubru 2026 (loron 4, la'o hela); etiketa «Espanha: 1,0 GW» to'o «Espanha: 2,8 GW» hatudu importasaun husi España. Lejenda, husi leten ba okos: importasaun líkidu husi España; gás naturál; karvaun; biomasa no seluk; bombajen (turbinasaun); idroelétriku (fiu bee no albufeira, ka rezervatóriu bee); eóliku no solár. Barra kór naroman iha okos zero: esportasaun líkidu. Fonte: ENTSO-E, Transparency Platform (produsaun tuir teknolojia, konsumu no fluxu fíziku Portugál–España); kálkulu husi autór. Soma husi fonte sira liu konsumu ho enerjia ne'ebé uza atu bomba bee. © Aprecisa.com
Figura 2 — Se mak tahan sistema bainhira anin para: husi karvaun no gás ba España (testu gráfiku iha lian portugés). Produsaun médiu tuir fonte durante kalmaria hitu ho loron haat ka liu (MW); liña metan mak konsumu médiu. Episódiu sira: Janeiru 2015 (loron 7), Outubru 2017 (loron 6), Setembru 2018 (loron 8), Outubru 2022 (loron 5), Janeiru 2023 (loron 4), Outubru 2025 (loron 5), Outubru 2026 (loron 4, la'o hela); etiketa «Espanha: 1,0 GW» to'o «Espanha: 2,8 GW» hatudu importasaun husi España. Lejenda, husi leten ba okos: importasaun líkidu husi España; gás naturál; karvaun; biomasa no seluk; bombajen (turbinasaun); idroelétriku (fiu bee no albufeira, ka rezervatóriu bee); eóliku no solár. Barra kór naroman iha okos zero: esportasaun líkidu. Fonte: ENTSO-E, Transparency Platform (produsaun tuir teknolojia, konsumu no fluxu fíziku Portugál–España); kálkulu husi autór. Soma husi fonte sira liu konsumu ho enerjia ne'ebé uza atu bomba bee. © Aprecisa.com

Figura 2 hatudu, ba kalmaria hitu ho loron haat ka liu, produsaun médiu husi fonte ida-idak durante episódiu; liña metan mak konsumu médiu, no parte husi barra sira iha nia leten liuliu enerjia ne'ebé uza atu bomba bee. Lee husi karuk ba loos, figura ne'e konta mudansa sistema nian iha tinan sanulu-resin-ida. Iha Janeiru 2015, kalmaria tahan ho karvaun (1,7 GW), bee (1,7 GW) no gás (1,1 GW), ho 1 GW husi España. Iha Setembru 2018, Portugál mós esporta durante kalmaria. Iha Outubru 2022, la iha karvaun no la iha bee, gás (2,9 GW) ho España (1,7 GW) mak tahan. Iha Outubru 2025 no iha Outubru 2026, España sai fonte primeiru: 2,3 no 2,8 GW iha média, ho gás tun ba 1,2 no 0,7 GW. Figura ne'e dehan buat ida de'it: rezerva ba kalmaria sira muda ona ba fronteira nia sorin seluk.

Tabela 1 hatudu katak padraun ne'e jerál. Iha kalmaria sira to'o 2019, importasaun médiu mak atus balun MW de'it no, iha tolu husi sira, Portugál esporta. Iha kalmaria sira desde 2022, importasaun médiu entre 1,3 no 2,8 GW, ho másimu kada oras entre 2,5 no 4,4 GW. Esesaun mak Janeiru 2023, ho albufeira sira nakonu: idroelétriku prodús 3,3 GW iha média no Portugál esporta.

V. Bainhira bee no anin falta iha tempu hanesan

Senáriu ne'ebé planeadór sira ta'uk liu mak tinan maran ida ne'ebé mosu hamutuk ho kalmaria ida. Ida-ne'e akontese iha Outubru 2022.

Figura 3 — Bainhira bee no anin falta iha tempu hanesan: kalmaria Outubru 2022, oras ba oras (testu gráfiku iha lian portugés). Tinan maran no loron lima ho enerjia eóliku menus husi 10% husi kapasidade instaladu; produsaun tuir fonte no konsumu (MW), husi 8 to'o 17 Outubru; área ho sombra: «calmaria: 10 a 14 de outubro» (kalmaria: 10 to'o 14 Outubru). Lejenda, husi leten ba okos: konsumu; importasaun líkidu husi España; gás naturál; biomasa no seluk; bombajen (turbinasaun); idroelétriku (fiu bee no albufeira); eóliku no solár. Fonte: ENTSO-E, Transparency Platform; oras iha UTC; kálkulu husi autór. Área iha liña konsumu nia leten liuliu enerjia ne'ebé uza atu bomba bee. © Aprecisa.com
Figura 3 — Bainhira bee no anin falta iha tempu hanesan: kalmaria Outubru 2022, oras ba oras (testu gráfiku iha lian portugés). Tinan maran no loron lima ho enerjia eóliku menus husi 10% husi kapasidade instaladu; produsaun tuir fonte no konsumu (MW), husi 8 to'o 17 Outubru; área ho sombra: «calmaria: 10 a 14 de outubro» (kalmaria: 10 to'o 14 Outubru). Lejenda, husi leten ba okos: konsumu; importasaun líkidu husi España; gás naturál; biomasa no seluk; bombajen (turbinasaun); idroelétriku (fiu bee no albufeira); eóliku no solár. Fonte: ENTSO-E, Transparency Platform; oras iha UTC; kálkulu husi autór. Área iha liña konsumu nia leten liuliu enerjia ne'ebé uza atu bomba bee. © Aprecisa.com

Figura 3 hatudu, oras ba oras, loron sanulu iha Outubru 2022; área ho sombra mak kalmaria, husi 10 to'o 14 Outubru. Kamada azúl-metan, idroelétriku husi fiu bee no husi albufeira, kuaze lakon: prodús iha média 107 MW, no iha oras balun 6 MW. Sistema tahan ho gás, ne'ebé to'o 3,2 GW, ho bombajen iha oras pontu, no ho España, ne'ebé to'o 3,8 GW iha lokraik. Figura ne'e hatudu buat ne'ebé relatóriu seguransa fornesimentu deskreve iha abstratu: iha tinan maran, rezerva idroelétriku sai ki'ik liu loos iha tempu ne'ebé anin falta, no buat ne'ebé hela mak kapasidade térmiku no interligasaun.

Iha 2022, Portugál sei iha besik 4,5 GW husi sentrál gás ne'ebé funsiona 41% husi tempu, iha média. Ohin loron, sentrál sira-ne'e funsiona besik 20% husi tempu, no ida husi sira, Tapada do Outeiro, iha planu atu taka. Kalmaria hanesan, ho maran hanesan, ohin loron tenke tahan ho España barak liu.

VI. España sai ona rezerva

Figura 4 — Tinan sanulu-resin-rua: España sai ona rezerva no gás hela de'it hein (testu gráfiku iha lian portugés). Oras kada tinan ho importasaun líkidu liu 3 GW, no utilizasaun médiu husi sentrál gás sira (2026: to'o 13 Outubru). Painel A: oras ho importasaun liu 3 GW («horas»), tuir tinan (20xx). Painel B: utilizasaun médiu husi sentrál gás sira, iha % husi kapasidade instaladu. Fonte: ENTSO-E, Transparency Platform (fluxu fíziku Portugál–España, produsaun gás no kapasidade instaladu); kálkulu husi autór. © Aprecisa.com
Figura 4 — Tinan sanulu-resin-rua: España sai ona rezerva no gás hela de'it hein (testu gráfiku iha lian portugés). Oras kada tinan ho importasaun líkidu liu 3 GW, no utilizasaun médiu husi sentrál gás sira (2026: to'o 13 Outubru). Painel A: oras ho importasaun liu 3 GW («horas»), tuir tinan (20xx). Painel B: utilizasaun médiu husi sentrál gás sira, iha % husi kapasidade instaladu. Fonte: ENTSO-E, Transparency Platform (fluxu fíziku Portugál–España, produsaun gás no kapasidade instaladu); kálkulu husi autór. © Aprecisa.com

Figura 4 halo rezumu ba mudansa ne'e ho númeru rua kada tinan. Iha karuk, oras sira ne'ebé Portugál importa liu 3 GW líkidu husi España: ida iha 2015, la iha entre 2016 no 2018, 1 562 iha 2026 to'o Outubru. Iha loos, utilizasaun médiu husi sentrál gás sira, iha persentajen husi kapasidade instaladu: entre 36% no 43% husi 2017 to'o 2022, 13% iha 2024, besik 20% iha 2025 no 2026. Metade rua ne'e konta istória hanesan. Desde taka karvaun no, liuliu, desde 2023, enerjia ne'ebé falta iha oras difisil sira mai barak liután husi España, no sentrál gás sira, ne'ebé mak rezerva firme nasionál, funsiona menus liután. Funsiona menus mak loloos halo sira la rentável iha merkadu, hanesan avaliasaun europeia kona-ba adekuasaun konklui.

Tabela 2 — Tinan sanulu-resin-rua ne'ebé sukat ona, tinan ba tinan (tabela iha lian portugés). Koluna sira: tinan · konsumu (TWh) · produsaun (TWh) · saldu importadór (TWh) · loron kalmaria · kalmaria ≥ loron 3 · défise eóliku aat liu iha loron 5 (GWh) · oras ho importasaun > 3 GW · oras ho > 50% importadu · importasaun másimu (MW) · gás másimu (MW) · utilizasaun gás · konsumu másimu (MW). Liña ne'ebé destaka: 2022. Fonte: ENTSO-E, Transparency Platform; kálkulu husi autór. * 2026: to'o 13 Outubru. Défise eóliku: produsaun iha média anuál eóliku nia okos, soma iha janela oras 120 ne'ebé aat liu. © Aprecisa.com
Tabela 2 — Tinan sanulu-resin-rua ne'ebé sukat ona, tinan ba tinan (tabela iha lian portugés). Koluna sira: tinan · konsumu (TWh) · produsaun (TWh) · saldu importadór (TWh) · loron kalmaria · kalmaria ≥ loron 3 · défise eóliku aat liu iha loron 5 (GWh) · oras ho importasaun > 3 GW · oras ho > 50% importadu · importasaun másimu (MW) · gás másimu (MW) · utilizasaun gás · konsumu másimu (MW). Liña ne'ebé destaka: 2022. Fonte: ENTSO-E, Transparency Platform; kálkulu husi autór. * 2026: to'o 13 Outubru. Défise eóliku: produsaun iha média anuál eóliku nia okos, soma iha janela oras 120 ne'ebé aat liu. © Aprecisa.com

Tabela 2 aumenta dadus tolu. Oras sira ne'ebé liu metade husi konsumu mai husi España sa'e husi 5, iha 2015, ba 1 451 iha 2026, to'o Outubru. Importasaun másimu iha oras ida sa'e husi 3,1 GW ba 5,2 GW (iha 4 Setembru 2026). No produsaun gás másimu iha oras ida tun husi 4,4 GW, iha 2021, ba 2,5 GW iha 2026. Kapasidade sei instaladu hela; dadus sukat buat ne'ebé sira prodús, la'ós buat ne'ebé sei disponível se bolu sira.

VII. Lokraik ne'ebé aat liu

Oras rua ho konsumu boot liu iha tinan sanulu-resin-rua ne'e hatudu diferensa entre tempu-malirin di'ak no tempu-malirin aat. Iha 12 Janeiru 2021, tuku 19:00, durante onda malirin ida, konsumu to'o 9 828 MW no enerjia eóliku prodús 229 MW de'it. Sistema tahan ho gás iha 4,1 GW, besik másimu instaladu, bee iha 2,9 GW, bombajen iha 1,4 GW, sentrál karvaun Pego nian sei funsiona, no 0,5 GW husi España. Iha 20 Janeiru 2026, mós tuku 19:00, konsumu kuebra rekorde: 10 176 MW. Dala ne'e iha anin (2,8 GW) no bee (3,2 GW plus 2,4 GW husi bombajen), no gás 1,2 GW ona naton, kuaze la iha importasaun.

Tan ne'e, tempu-malirin 2026 mak kazu favorável. Ida-ne'e la nega «estádio de rutura» (etapa rutura, ka pontu kotu) ne'ebé relatóriu seguransa fornesimentu prevee ba tinan ida-ne'e, tanba teste stress ne'e husu saida mak akontese iha kazu la favorável: Janeiru ida hanesan 2021 nian, la iha anin no malirin, maibé la iha sentrál karvaun Pego no ho gás menus disponível. Dadus hatudu katak kazu ne'e akontese iha Janeiru 2021.

VIII. Saida mak dadus dehan ba modelu sira

Avaliasaun europeia kona-ba adekuasaun supoin katak interligasaun ho España disponível beibeik, no dadus hatudu katak, iha kalmaria foin lalais sira, España fornese duni entre 2 no 4,4 GW. Maibé dadus hanesan la dehan se España iha sobra ka se nia rasik to'o ona limite: ba ida-ne'e presiza série dadus España nian. Modelu europeu sujere katak, bainhira falta ba Portugál, kuaze beibeik falta mós ba España. Dadus ne'ebé sukat seidauk fó dalan atu konfirma ka nega ida-ne'e.

Husi relatóriu nasionál nia parte, dadus konfirma buat ne'ebé nia ta'uk: idroelétriku falta iha tinan maran, karvaun lakon ona, no gás, ne'ebé sei tahan kalmaria sira to'o 2022, funsiona menus liután no bele taka. Dadus mós hatudu buat ida ne'ebé relatóriu sira ko'alia uitoan de'it: kalmaria portugés sira ne'ebé naruk liu no akontese dala barak liu la'ós iha tempu-malirin, maibé iha rohan tempu-manas no iha outonu, bainhira albufeira sira iha pontu ki'ik liu iha tinan.

Konkluzaun

Iha tinan sanulu-resin-rua, Portugál hasoru kalmaria 20 ho loron haat ka liu, besik rua kada tinan, no ida ne'ebé naruk liu dura loron ualu. Semana anin ne'ebé aat liu hasai husi sistema entre 116 no 158 GWh, menus duké 240 GWh husi senáriu referénsia, ne'ebé sai posivel de'it ho enerjia eóliku barak liu. Kalmaria sira akontese dala barak liu iha Setembru no Outubru duké iha tempu-malirin, no mosu hamutuk ho albufeira ne'ebé bee ki'ik.

Mudansa importante liu la'ós iha anin, ne'ebé hanesan nafatin, maibé iha se mak troka nia fatin. To'o 2019, kalmaria sira tahan ho karvaun, gás no bee. Desde 2023, liuliu España mak tahan, ho gás nasionál funsiona menus liután. Ne'e solusaun ida ne'ebé baratu durante España iha sobra. Pergunta ne'ebé dadus Portugál nian la hatán, no ne'ebé deside buat hotu, mak saida mak sei akontese iha loron ne'ebé kalmaria sai ibériku (afeta Portugál no España hamutuk).

Iha fraze ida. Semana sira ne'ebé aat liu la iha anin akontese ona, besik dala rua kada tinan, no se mak tahan sira ohin loron mak España; risku la'ós iha kalmaria, maibé iha loron ne'ebé nia sai ibériku.

Gaspar do Amaral

Testu, tabela, figura no kálkulu husi autór, ho apoiu IA iha tratamentu dadus no iha verifikasaun. © Aprecisa.com

Nota metodolójika

Saida mak pájina ida-ne'e. Tradusaun husi testu ne'ebé autór publika iha LinkedIn iha 13 Outubru 2026, ho PDF anexu; versaun kompletu iha lian portugés iha website ida-ne'e. Figura haat no tabela rua mak imajen orijinál, ho testu iha lian portugés, no legenda ne'ebé tradús ona. Dadus kada oras ne'ebé uza (arkivu Excel, títulu kolunas iha lian portugés) bele hatún husi pájina portugés: as-piores-semanas-que-ja-tivemos_dados-horarios.xlsx. Referénsia anotada sira tuir orden orijinál nian (A. Dadus: 1 no 2; B. Relatóriu ofisiál ne'ebé sita: 3 no 4).

Dadus. Plataforma transparénsia ENTSO-E nian, área kontrolu Portugál, oras iha UTC, husi 1 Janeiru 2015 to'o 13 Outubru 2026, ne'ebé autór esporta ho liman: Actual Total Load [6.1.A]; Actual Generation per Production Type [16.1.B&C]; Installed Capacity per Production Type [14.1.A]; Cross-border Physical Flows [12.1.G], fronteira Portugál–España, ba direksaun rua. Fluxu 2026 nian mai iha kuartu oras no konverte ona ba média kada oras. Konjuntu ne'e iha oras 103 274 la iha falla iha konsumu no iha produsaun.

Verifikasaun. Konsumu anuál hanesan ho ida ne'ebé REN publika (53,04 kompara ho 53,1 TWh iha 2025). Soma husi produsaun no saldu importadór liu konsumu ho 1,6 to'o 5,5 TWh kada tinan, valór ne'ebé koerente ho enerjia ne'ebé gasta atu bomba bee, ne'ebé sa'e ho hahú funsionamentu sistema Tâmega nian.

Kalmaria. Fatór kapasidade eóliku kada oras = (eóliku iha rai + eóliku iha tasi) ÷ kapasidade eóliku instaladu iha tinan. Loron kalmaria: média loroloron menus husi 10%. Kalmaria: loron kalmaria sira ne'ebé tuir malu. Ho limiar 8%, iha loron kalmaria 355 no kalmaria 16 ho loron tolu ka liu; ho 10%, loron 582 no kalmaria 55; ho 12%, loron 843 no kalmaria 103. Kalmaria ne'ebé la'o hela iha 13 Outubru 2026 analiza ho dadus ne'ebé disponível to'o tuku 02:00 loron ne'e.

Défise eóliku iha loron lima. Ba oras ida-idak, produsaun eóliku médiu husi tinan kuran produsaun eóliku iha oras ne'e; soma móvel iha oras 120; másimu husi tinan ida-idak.

Kobertura husi kalmaria sira. Média kada oras husi fonte ida-idak durante episódiu. Idroelétriku = fiu bee + albufeira; bombajen = produsaun husi turbinasaun iha sentrál reversível sira; importasaun líkidu = fluxu husi España ba Portugál kuran fluxu husi Portugál ba España. Soma husi fonte sira liu konsumu ho enerjia ne'ebé uza atu bomba bee no ho diferensa perímetru entre série sira.

Limite sira. Fluxu sira fíziku, la'ós komersiál. Solár ne'ebé rejistu la inklui parte boot husi produsaun desentralizadu, tan ne'e produsaun totál no parte solár nian ki'ik liu duké realidade. Produsaun gás ne'ebé sukat la'ós kapasidade gás ne'ebé disponível. Ha'u la analiza série dadus España nian, ne'ebé presiza atu hatene se kalmaria sira mós ibériku.

Referénsia sira

  1. ENTSO-E, Transparency Platform — konsumu, produsaun tuir teknolojia, kapasidade instaladu no fluxu fíziku Portugál nian, 2015–2026; dadus ne'ebé autór esporta no tau iha pakote.
  2. ECO (2026), citando a REN — konsumu 53,1 TWh iha 2025, uza iha verifikasaun.
  3. DGEG/REN, RMSA-E 2025 — teste stress ba 2026 no previzaun atu taka Tapada do Outeiro.
  4. ENTSO-E, ERAA 2025 — avaliasaun europeia kona-ba adekuasaun; supozisaun katak interligasaun disponível beibeik.

Diskusaun halo iha LinkedIn (iha lian portugés)

Komentáriu ba testu ida-ne'e halo iha LinkedIn, fatin ne'ebé artigu ne'e fahe ona iha lian portugés. Ita bele hakerek iha lian Tetun. Konkorda, la konkorda ka aumenta dadus: objesaun hotu ne'ebé ho fundamentu sei simu resposta.

Gaspar do Amaral · Orijinál iha lian portugés husi 13 Outubru 2026, publika iha website ida-ne'e; tradusaun emite iha 27 Outubru 2026 · Figura no tabela sira © Aprecisa.com · Ho apoiu IA