Enjeñaria · Enerjia · Opiniaun
Avizu ualu
Saida mak relatóriu ofisiál sira kona-ba seguransa fornesimentu eletrisidade nian dehan dezde 2018 — no tanba sá mak ai-sukat Europa nian dehan kontráriu
Gaspar do Amaral · 13 Outubru 2026
Tradusaun husi orijinál iha lian portugés. Versaun ida-ne'e emite iha 27 Outubru 2026.
Iha website ida-ne'e, artigu ida-ne'e
Iha 2018, Direção-Geral de Energia e Geologia (DGEG, Diresaun-Jerál Enerjia no Jeolojia Portugál nian) publika, bazeia ba estudu sira husi REN (Redes Energéticas Nacionais, operadór rede transmisaun eletrisidade Portugál nian), relatóriu ida ho fraze ida ne'ebé kuaze ema la nota. Se taka sentrál eletrisidade karvaun nian iha Sines no Pego no sentrál gás nian iha Tapada do Outeiro, «poténsia ne'ebé disponivel atu kobre konsumu pontu sei la sufisiente tan iha 2025». Sentrál karvaun sira taka ona iha 2021. Tapada do Outeiro kontinua funsiona tanba prorrogasaun ida-ida tuir malu. No relatóriu ne'ebé publika iha Juñu 2026 dehan katak «faze rutura» (estádio de rutura) to'o ona iha tinan ida-ne'e rasik.
Iha diskusaun téknika sira kona-ba seguransa fornesimentu, senáriu ida ne'ebé mosu beibeik mak falta 2 GW durante loron lima la iha anin no la iha loro-matan. Objesaun naturál mak katak 2 GW ne'e ipóteze de'it. Artigu ida-ne'e hatudu katak la'ós. Ho variasaun ki'ik, ne'e mak númeru ne'ebé relatóriu ofisiál Portugál nian sira repete ona durante tinan haat. Artigu ne'e mós hatudu buat ida ne'ebé halo ema hakfodak: avaliasaun Europa nian, ne'ebé ajénsia reguladór sira nian (ACER) aprova iha Abríl 2026, to'o ba konkluzaun kontráriu. Ba Europa, Portugál la iha problema adekuasaun.
Ha'u lee edisaun ualu husi Relatório de Monitorização da Segurança de Abastecimento do Sistema Elétrico Nacional (RMSA-E, relatóriu monitorizasaun ba seguransa fornesimentu sistema elétriku nasionál Portugál nian), husi 2018 to'o 2025, avaliasaun Europa nian 2025 ho ninia anexu sira, desizaun ACER nian no relatóriu ERSE (Entidade Reguladora dos Serviços Energéticos, reguladór enerjia Portugál nian) kona-ba valór enerjia ne'ebé la fornese. Ha'u mós kalkula, husi arkivu oras-oras ne'ebé ENTSO-E publika, bainhira no oinsá mak enerjia sei falta iha Portugál no iha España tuir modelu Europa nian.
Iha prátika: Iha ai-sukat ofisiál rua atu sukat se Portugál sei iha eletrisidade sufisiente iha momentu aat liu. Portugál nian dehan katak la iha ona. Europa nian dehan katak iha. Diferensa ne'e mak deside se nasaun bele ka lae selu sentrál sira atu hela hanesan rezerva.
Liafuan sira iha artigu ida-ne'e
Seguransa fornesimentu iha ninia vokabuláriu rasik. Ne'e mak liafuan sira ne'ebé artigu ne'e uza, ida-idak ho ninia signifikadu no ezemplu ida husi moris loron-loron atu hanoin.
Poténsia no enerjia. Poténsia sukat ho watt (kW, MW, GW) no ne'e forsa iha momentu ida; enerjia sukat ho watt-oras (kWh, MWh, GWh) no ne'e kuantidade ne'ebé halibur durante tempu.
Iha moris loron-loron: Poténsia mak luan kanu-bee nian; enerjia mak bee ne'ebé hela iha balde. Aquesedór 2 kW ne'ebé lakan durante oras balun (minutu 30) gasta 1 kWh.
Kapasidade instaladu. Totál poténsia másimu husi sentrál hotu-hotu iha nasaun.
Iha moris loron-loron: Ne'e númeru fatin tuur iha bis ida: dehan ema na'in hira mak bele tama, la'ós ema na'in hira mak sei viaja.
Kapasidade firme. Parte husi kapasidade ne'ebé ita bele fiar iha momentu aat liu, depois hasai avaria no falta anin, loro-matan ka bee.
Iha moris loron-loron: Ekipa ida iha jogadór na'in 25 ne'ebé rejista, maibé iha loron jogu, tanba kanek no kastigu, bele fiar de'it ba na'in 15. Painel solár ida iha tuku ualu kalan iha tempu malirin konta zero.
Konsumu pontu. Oras ne'ebé nasaun konsume barak liu. Iha Portugál, iha lokraik-kalan loron malirin iha tempu malirin, besik 10 GW.
Iha moris loron-loron: Ne'e oras han-kalan iha restaurante ida: oras ne'e duni, la'ós média loron nian, mak deside meza no kozineiru hira mak presiza.
Adekuasaun. Iha meiu sufisiente atu hatán ba pontu ho marjen, maski iha avaria no tempu aat.
Iha moris loron-loron: Restaurante ne'e adekuadu se nia bele serve han-kalan Sábadu nian maski kozineiru ida falta.
Índise kobertura pontu (ICP). Poténsia disponivel fahe ho pontu, ho probabilidade 95% ka 99%. Kraik husi 1, la to'o.
Iha moris loron-loron: Kadeira atus ida ba konvidadu na'in 110 fó 0,91: ema na'in sanulu hamriik.
Espetativa lakon karga (LOLE). Média oras iha tinan ida ne'ebé meiu sira la to'o ba konsumu no ba rezerva.
Iha moris loron-loron: Kalan hira iha tinan ida, iha média, restaurante tenke rejeita kliente tanba la iha meza.
Enerjia ne'ebé la fornese (EENS). Kuantidade enerjia ne'ebé falta iha oras sira-ne'e.
Iha moris loron-loron: La'ós kalan hira mak rejeita kliente, maibé han-kalan hira mak la serve.
Norma fiabilidade. Oras falta másimu iha tinan ida ne'ebé nasaun simu. Iha Portugál, dezde 2025, oras 1,46.
Iha moris loron-loron: Ne'e númeru falta másimu ne'ebé eskola simu antes estudante reprova.
Teste stress. Simulasaun sistema nian hanesan nia eziste agora, la konta ho buat ruma ne'ebé seidauk harii.
Iha moris loron-loron: Ne'e hanesan haree ba fatin rai-hahán antes tempestade no husu: se ha'u la sosa buat ida tan, to'o bainhira mak sei to'o?
Interligasaun. Liña sira ne'ebé liga rede Portugál nian ho rede España nian.
Iha moris loron-loron: Ne'e odamatan ba viziñu: ajuda de'it se, iha loron ne'ebá, viziñu iha buat ruma atu empresta.
Rezerva regulasaun (mFRR). Poténsia ne'ebé rai hela atu tama iha minutu balun bainhira buat ruma falla. Dezde 2022, parte ida sosa liuhusi leilaun husi konsumidór boot sira, ne'ebé aseita atu hamenus konsumu.
Iha moris loron-loron: Ne'e bombeiru ne'ebé prontu iha kuartel: simu osan atu hela iha ne'ebá, maski iha loron ne'ebé la iha ahi-han.
Interruptibilidade no korte karga. Interruptibilidade mak hamenus konsumu ne'ebé akorda no selu ho konsumidór boot sira. Korte karga (deslastre) mak koa eletrisidade tuir zona atu salva rede seluk.
Iha moris loron-loron: Iha ró-ahi (navio) ida ne'ebé bee tama, uluk soe karga ne'ebé akorda ona ba tasi; se la to'o, taka kompartimentu sira.
Valór enerjia ne'ebé la fornese (VoLL). Valór ba konsumidór husi MWh ida-idak ne'ebé falta ba nia. Iha Portugál, 12 433 €/MWh: besik 12 € kada kWh, kompara ho besik 0,23 € ne'ebé selu iha faktura.
Iha moris loron-loron: kWh ida ba jeleira kustu sentavu balun de'it; hahán ne'ebé dodok tanba eletrisidade mate kustu liu fali.
Kustu atu mantein kapasidade (CONE). Kustu iha tinan ida atu iha 1 kW rezerva ne'ebé prontu atu funsiona.
Iha moris loron-loron: Ne'e prémiu anuál seguru karreta nian: selu maski iha ka la iha asidente.
Merkadu enerjia de'it. Sentrál sira simu osan de'it ba enerjia ne'ebé sira fa'an.
Iha moris loron-loron: Ne'e hanesan táksi ida ne'ebé simu osan de'it ba viajen. Táksi rezerva ba kalan Tinan Foun sei para durante tinan tomak seluk la iha rendimentu, no ema ida la sosa.
Mekanizmu kapasidade. Pagamentu ba disponibilidade, kada MW no kada tinan, troka ho obrigasaun atu prontu bainhira rede presiza.
Iha moris loron-loron: Ne'e hanesan selu fulan-fulan ba kanalizadór emerjénsia: selu kada fulan atu nia mai iha Domingu kalan bainhira kanu ida rahun.
I. Ai-sukat nasionál
DGEG mak publika RMSA-E no inklui análize REN nian, ne'ebé tama hanesan anexu. Relatóriu ne'e simula sistema elétriku oras-oras, ho rejime idrolójiku 40 oioin, avaria aleatória iha grupu jeradór sira no senáriu barak kona-ba konsumu no kapasidade instaladu. Nia sukat seguransa fornesimentu ho indikadór rua. Dahuluk mak índise kobertura probabilístiku pontu (ICP): rázaun entre poténsia disponivel no konsumu pontu, ho probabilidade 95% ka 99%; kraik husi 1, pontu la kobre. Daruak mak espetativa lakon karga (LOLE, husi loss of load expectation): oras hira iha tinan ida ne'ebé, iha média, meiu disponivel la to'o ba konsumu no ba rezerva.
Edisaun ida-idak inklui «teste stress» ida: sistema hanesan nia eziste, aumenta buat ne'ebé harii hela ka komesa harii to'o tinan nia rohan, la konta ho projetu seluk ida. Ne'e pergunta simples liu no todan liu ne'ebé ita bele husu: se la harii buat ida tan, bainhira mak sistema la to'o tan?
To'o edisaun 2024, padraun nasionál mak oras 5 kada tinan espetativa lakon karga. Iha 2025, Portugál adota norma fiabilidade Europa nian, ne'ebé ERSE kalkula tuir metodolojia ACER nian: oras 1,46 kada tinan. Limite oras falta ne'ebé bele tolera tun husi 5 ba 1,46 kada tinan, menus husi terseiru ida husi uluk.
Iha prátika: Teste stress mak pergunta ne'ebé husu ba fatin rai-hahán antes tempestade: se ha'u la sosa buat ida tan, to'o bainhira mak sei to'o? No norma foun ne'e eziji: iha média, menus husi oras ida ho balun kada tinan la iha eletrisidade — menus husi tempu jogu futeból ida.
II. Avizu ualu
Tabela 1 halibur konkluzaun prinsipál husi teste stress edisaun ida-idak nian.

Bainhira lee husi leten ba kraik, tabela ne'e konta istória ida. Iha edisaun tolu dahuluk, trajetória referénsia sira fó lakon karga kuaze zero, kraik husi oras ida kada tinan, maibé teste stress fó ona avizu: la iha sentrál karvaun no la iha Tapada do Outeiro, pontu sei la kobre tan. Iha 2020, tinan problema muda husi 2025 ba 2022. Husi 2021 ba oin, relatóriu sira komesa kuantifika kapasidade ne'ebé falta: 400 to'o 450 MW, depois 600 to'o 1050, depois 1750 to'o 1950, depois besik 1650. Iha 2025, ho norma foun, falta ba 2026 iha entre 850 no 1550 MW, no ba 2030 entre 1240 no 1690 MW.

Figura 1 rezume tabela iha imajen rua. Iha karuk, pontu ida-idak marka tinan ne'ebé, tuir edisaun ida-idak, pontu sei la kobre tan; liña tuku-tuku mak tinan edisaun rasik nian. Distánsia entre pontu no liña mak tempu avizu: tinan hitu iha 2018, tinan ida husi 2021 ba oin. Iha loos, bara sira hatudu kapasidade adisionál ne'ebé edisaun ida-idak hanoin katak presiza; parte kór naroman mak limite leten husi intervalu. Figura ne'e iha leitura ida de'it: dezde 2021, relatóriu ida-idak fó avizu ba tinan tuir mai, no saida mak falta iha órden 1000 to'o 2000 MW. Di'ak liu la lee sekuénsia ne'e hanesan série estatístika. Kondisaun teste stress muda husi edisaun ba edisaun (sentrál ne'ebé konsidera, interligasaun, idrolojia, padraun), no tabela rejista sira.
Tapada do Outeiro, sentrál siklu kombinadu gás nian ho 990 MW, mak peça ne'ebé mosu beibeik. Edisaun 2023 konklui katak, maski mantein nia liu husi rohan kontratu sosa enerjia nian, sei falta besik 950 MW. Edisaun 2024 konta ho nia no sei husu tan 650 MW. Edisaun 2025 supoin katak nia funsiona to'o 31 Dezembru 2026, prazu ne'ebé Ministério do Ambiente e Energia (Ministériu Ambiente no Enerjia Portugál nian) determina ba prorrogasaun ida tan, no maski nune'e hetan sistema iha rutura.
Iha prátika: Ne'e hanesan lampu avizu kombustivel iha painel karreta nian. Iha 2018 nia lakan atu avizu katak sei iha tinan hitu. Dezde 2021 nia lakan kada tinan atu dehan katak problema to'o ona iha tinan oin. Saida mak falta mak poténsia husi sentrál ida ka rua ho tamañu hanesan Tapada do Outeiro.
III. 2026: faze rutura
RMSA-E 2025 publika iha 5 Juñu 2026, ho orizonte 2026–2040. Teste stress ba 2026 fó espetativa lakon karga oras 12,8 kada tinan no 7,2 GWh kada tinan enerjia ne'ebé la fornese. Ne'e kuaze dala sia norma.
Atu kobre falta ne'e, REN estuda nesesidade rezerva banda restabelesimentu frekuénsia ho ativasaun manuál (mFRR), rezerva ne'ebé ohin inklui interruptibilidade industriál, ho supozisaun katak de'it 10% husi kapasidade interligasaun ho España mak disponivel. Nia konklui katak presiza 850 to'o 1550 MW kapasidade adisionál ne'ebé garantidu. Halo ona leilaun banda mFRR ba dala 7. Tuir errata ne'ebé DGEG publika, parte husi kapasidade ne'ebé tau ba leilaun la atribui. Komentáriu REN nian ba avaliasaun Europa nian aumenta dadus ida: leilaun foin lalais ba produtu ida-ne'e atribui, másimu, besik 400 MW, «maski nesesidade sistema nian boot liu dook».
Se falta ne'e akontese duni, relatóriu prevee medida tolu, tuir órden ida-ne'e: husu ba operadór España nian atu ativa programa apoiu ida; hamenus konsumu kliente industriál sira ne'ebé iha kontratu interruptibilidade; no, se sira la kumpre, koa konsumu ne'ebé la prioritáriu tuir protokolu entre operadór rede sira. Medida ikus ne'e, iha lian loron-loron, mak koa eletrisidade ba parte husi konsumidór sira.
Iha prátika: Imajina elevadór ida ne'ebé ninia inspesaun obriga katak nia labele para liu oras ida ho balun kada tinan, no ne'ebé, tuir kálkulu fabrikante rasik nian, sei para kuaze oras sanulu-resin-tolu. Se falta mai, planu ne'e hanesan uma-andar ida ne'ebé la iha bee: uluk husu ba viziñu, depois husu ba sé mak gasta barak liu atu taka kanu-bee, no ikus mai koa bee ba andar balun.
Iha 15 Juñu 2026, loron sanulu depois publikasaun, Governu Portugál nian anunsia preparasaun mekanizmu kapasidade ida, loke ba produsaun, armazenamentu no jestaun demanda, no komesu pré-notifikasaun ba Komisaun Europeia.
IV. 2030 no depois
Ba tinan sira tuir mai, relatóriu analiza trajetória rua: Konservadora no Ambisaun, ida ikus ne'e aliña ho Plano Nacional de Energia e Clima (PNEC, Planu Nasionál Enerjia no Klima Portugál nian). Maski ho interligasaun tomak disponivel, espetativa lakon karga hela iha leten norma iha tinan hotu ne'ebé analiza.

Figura 2 hatudu, iha eskala logarítmika, oras korte ne'ebé espera kada tinan tuir metodolojia ofisiál rua. Liña matak no azúl mak trajetória rua husi RMSA-E 2025, ho interligasaun 100% disponivel; lozangu mak teste stress 2026. Liña laranja mak norma oras 1,46/tinan; liña tuku-tuku, padraun tuan oras 5/tinan. Liña kinzentu pontiladu mak avaliasaun Europa nian. Entre 2028 no 2030, ai-sukat rua ne'e haketak malu ho fatór liu rihun ida: nasionál sa'e ba oras 20 to'o 45 kada tinan, Europa nian tun ba kuaze zero. Figura ne'e la dehan ai-sukat ida ne'ebé mak loos. Nia dehan katak rua ne'e labele loos hotu.
Sa'e husi 2028 ba 2030 iha kauza rua, tuir relatóriu: taka Tapada do Outeiro iha fin 2029 no aumentu konsumu. Se de'it 10% husi interligasaun mak disponivel, espetativa lakon karga iha 2030 sa'e ba besik oras 58 kada tinan iha trajetória Konservadora no ba 198 iha Ambisaun. Iha 2035 no 2040 nia liu oras 180 kada tinan iha trajetória hotu, tanba konsumu eletrolizadór, sentru dadus no indústria boot. No se sentrál siklu kombinadu gás nian hotu taka iha 2030, lakon karga sei liu oras 500 kada tinan: «iha oras simuladu barak no ba tinan klimátiku oioin sistema iha défise kompara ho konsumu pontu». Relatóriu rasik konklui katak presiza mantein sentrál sira-ne'e hanesan poténsia firme.
Relatóriu mós iha konkluzaun ida ne'ebé kuaze ema ida la ko'alia. Planu Nasionál Enerjia no Klima (PNEC) promete katak, iha 2030, 93% husi eletrisidade ne'ebé konsume iha Portugál sei mai husi fonte renovavel. Iha trajetória ida la iha ne'ebé estuda mak nasaun to'o ba ne'ebá: nia hela iha 92%, 86% ka 57%, tuir dalan ne'ebé tuir. Konkluzaun rua husi relatóriu — kapasidade firme falta no meta renovavel la atinje — la kontradiz malu; sira esplika malu. Loro-matan no anin produz barak durante tinan, maibé sira la iha iha oras hotu. Iha oras ne'ebé sira falta, eletrisidade tenke mai husi gás, husi bee ka husi España. Oras sira-ne'e mak tau seguransa fornesimentu iha risku no oras hanesan ne'e mak bandu meta.
Iha prátika: Ne'e hanesan estudante ida ne'ebé promete atu hetan 93 iha ezame no ne'ebé, tuir kálkulu profesór rasik nian, hetan 92 iha kazu di'ak liu no 57 iha kazu aat liu. Promesa ne'e la'ós imposivel, maibé dalan ida la iha husi sira ne'ebé estuda mak to'o ba ne'ebá.
Iha prátika: Imajina balansa rua ne'ebé tetu ema ida de'it: ida hatudu kilograma 70, seluk grama 70. La presiza hatene ida ne'ebé mak loos atu komprende katak ida sala boot. Husi 2028, ai-sukat ofisiál rua ne'e haketak malu nune'e, liu dala rihun ida. Europa nian tetu kmaan tanba konta katak viziñu sempre iha uma atu empresta; nasionál tetu todan tanba prevee konsumu ida ne'ebé seidauk mai. Antes deside selu hira ba seguru, nasaun tenke hatene balansa ida ne'ebé mak nia fiar.
V. Ai-sukat Europa nian dehan buat seluk
Dezde 2019, regulamentu Europa nian kona-ba merkadu internu eletrisidade (Regulamentu (UE) 2019/943) obriga ENTSO-E, asosiasaun operadór rede Europa nian, atu halo kada tinan avaliasaun Europa nian ba adekuasaun rekursu (ERAA). ACER aprova ka altera nia. Edisaun 2025 aprova, ho alterasaun, liuhusi Desizaun 06/2026, iha Abríl 2026. Ba Portugál, nia fó oras 0,82 kada tinan espetativa lakon karga iha 2028 no kuaze zero iha 2030, 2033 no 2035. ACER nota katak, ba 2028, intervalu entre variante rua modelu nian husi oras 1 to'o 6, kompara ho norma 1,46, no nia rejeita duni katak rezultadu hatudu hanesan intervalu, tanba la fó sinál ne'ebé klaru.
Konsekuénsia ne'e jurídika antes téknika. Estadu-Membru ida bele kria mekanizmu kapasidade de'it se avaliasaun Europa nian ka nasionál identifika problema adekuasaun. Tanba Europa nian la identifika, RMSA-E 2025 adapta ba metodolojia Europa nian atu bele serve hanesan avaliasaun nasionál no justifika mekanizmu ne'e. Adaptasaun ne'e duni, relatóriu rasik dehan, mak halo nia publikasaun tarde.

Tanba sá mak ai-sukat rua ne'e la hanesan? REN esplika ida-ne'e ho hakerek, iha komentáriu nasaun sira nian ne'ebé tau hanesan anexu ba avaliasaun Europa nian. Rasaun prinsipál iha rua. Dahuluk mak modelu Europa nian supoin bombeamentu barak liu iha sentrál ne'ebé iha duké ne'ebé sukat iha istória. Daruak mak nia supoin katak 100% husi kapasidade interligasaun ho España sempre disponivel ba troka komersiál, buat ne'ebé la akontese iha operasaun reál. REN aumenta katak avaliasaun Europa nian uza padraun média oras 3/tinan ba Portugál, tanba nasaun seidauk publika norma tuir metodolojia ne'ebé aprova, no estima potensiál resposta demanda nian 855 MW, maski leilaun Portugál nian la liu besik 400 MW.
Ai-sukat nasionál mós iha limite ne'ebé relatóriu rasik rekoñese. Iha versaun ne'ebé adapta ba metodolojia Europa nian, simula de'it tinan klimátiku neen husi 36 husi avaliasaun Europa nian. No rezultadu sira depende ba senáriu demanda ho kresimentu maka'as husi konsumu eletrointensivu ne'ebé seidauk konfirma.
Maibé, iha pontu ida ne'ebé ai-sukat rua ne'e konkorda, no ne'e importante liu. Avaliasaun viabilidade ekonómika ERAA nian rasik konklui katak parte boot husi sentrál siklu kombinadu Portugál nian la fó lukru iha merkadu enerjia de'it: iha 2028, tuir abordajen, sei dezativa entre 1770 no 3060 MW husi 3829 MW ne'ebé iha. REN konklui husi ne'e katak mekanizmu pagamentu ba kapasidade bele presiza. Ai-sukat rua ne'e la konkorda se ohin kapasidade falta ka lae. Sira konkorda katak kapasidade firme ne'ebé iha la selu nia an rasik.
Iha prátika: Ai-sukat Europa nian konta katak viziñu sempre iha uma atu empresta no katak depózitu bombeamentu nian sempre nakonu. Portugál nian hatene katak, iha loron aat, viziñu mós bele la iha buat ida no depózitu iha balun de'it. Iha pontu ida sira konkorda: sentrál gás sira hanesan karreta bombeiru — ema ida la selu nia tuir kilómetru ne'ebé nia la'o; selu atu nia prontu.
VI. Bainhira falta, iha modelu Europa nian
ENTSO-E publika arkivu ida ho enerjia ne'ebé la fornese oras-oras, iha zona ida-idak, ba simulasaun 540 ida-idak (senáriu klimátiku 36 × amostra avaria 15). Ha'u analiza nia ba Portugál no España. Rezultadu sira iha Tabela 3 no Figura 3.

Tabela 3 rezume episódiu korte sira. Iha Portugál, episódiu korte dura iha média oras 1,7 no nunka liu 4; korte boot liu besik 1150 MW. Iha 97% husi oras korte iha Portugál, España mós iha korte, ne'ebé konfirma katak interligasaun la salva bainhira falta ne'e iha Ibéria tomak. Senáriu klimátiku ida de'it konsentra 63% husi enerjia ne'ebé la fornese iha Portugál: espetativa lakon karga mak média husi tinan barak ne'ebé la iha buat ida no tinan aat uitoan. Iha España, episódiu sira to'o oras 18 tuir malu no, iha simulasaun ida de'it, iha to'o loron 9 tuir malu ho korte ruma.


Figura 3 hatudu iha fulan saida no iha oras saida loron nian mak oras ho enerjia ne'ebé la fornese akontese, iha persentajen husi totál zona ida-idak. Iha karuk, Portugál iha 2028, tinan ida de'it ho korte relevante iha modelu Europa nian; iha loos, España iha 2030. Iha Portugál, oras korte hotu monu entre tuku 18 no tuku 21, no kuartu tolu husi sira iha Agostu no Setembru: loron nia rohan, bainhira loro-matan lakon, iha rohan tempu bai-loron, ho baragem sira bee menus liu. Iha España, korte barak liu iha lokraik husi Novembru to'o Janeiru, ho ikun ida to'o madrugada iha Dezembru. Figura ne'e hatudu katak risku ne'ebé modelu Europa nian haree iha Península la'ós semana tomak la iha anin: ne'e oras loro-matan monu, ne'ebé repete iha loron tuir malu.
Númeru sira konfirma ida-ne'e. Iha Portugál, episódiu korte dura iha média oras 1,7 no nunka liu 4; korte boot liu besik 1150 MW. Iha 97% husi oras korte iha Portugál, España mós iha korte, ne'ebé konfirma katak interligasaun la salva bainhira falta ne'e iha Ibéria tomak. Senáriu klimátiku ida de'it konsentra 63% husi enerjia ne'ebé la fornese iha Portugál: espetativa lakon karga mak média husi tinan barak ne'ebé la iha buat ida no tinan aat uitoan. Iha España, episódiu sira to'o oras 18 tuir malu no, iha simulasaun ida de'it, iha to'o loron 9 tuir malu ho korte ruma.
Ida-ne'e obriga atu halo leitura ne'ebé matizadu liu ba senáriu ne'ebá. Ba korte sira ne'ebé modelu Europa nian hetan (oras rua to'o haat iha lokraik-kalan), bateria oras rua to'o haat nian mak resposta adekuada, se bele karrega fila fali entre lokraik-kalan ida no tuir mai. Ba loron lima tuir malu ho défise kontínuu, kuantidade enerjia ne'ebé tenke rai halo bateria sai solusaun karun tebes. Maibé ne'e la'ós padraun korte nian iha modelu Europa nian. Padraun mak sekuénsia lokraik-kalan susar sira. No pergunta sai: iha loron tempu malirin ho anin uitoan no loro-matan uitoan, iha enerjia iha loro-kraik atu karrega fila fali armazenamentu antes pontu tuir mai? Ne'e mak loloos buat ne'ebé ai-sukat nasionál, ho detalle barak liu kona-ba idroelétrika no rezerva operasionál, dehan katak bele la iha.
Iha prátika: Iha modelu Europa nian, falta eletrisidade la'ós semana ida iha nakukun: ne'e aperta oras rua ka tolu iha loron nia rohan, bainhira loro-matan monu no konsumu sei aas. Ba ida-ne'e, bateria serve di'ak: hanesan telemóvel ne'ebé karrega iha loron no aguenta kalan. Problema mak loron kalohan barak la iha anin tuir malu: se iha loron la iha enerjia liu atu karrega, iha lokraik-kalan bateria mamuk ona.
VII. Saida mak valór husi la koa
Norma oras 1,46/tinan la'ós arbitráriu. Nia mai husi kálkulu ERSE nian, ho apoiu husi kompañia konsultoria rua, ne'ebé publika iha Dezembru 2025. Pasu dahuluk mak estima kustu interrupsaun ida ba konsumidór, liuhusi inkéritu: valór enerjia ne'ebé la fornese (VoLL) mak 3442 €/MWh ba konsumidór doméstiku, 16 105 €/MWh ba konsumidór la'ós doméstiku no 12 433 €/MWh iha média ponderada ba Portugál kontinentál. Atu kompara, valór ne'ebé kalkula iha España mak 22 879 €/MWh. Pasu daruak mak estima kustu anuál atu mantein disponivel kW ida-idak husi teknolojia rezerva ida-idak, ne'ebé naran CONE (cost of new entry). Pasu datoluk mak fahe ida ho ida seluk: rezultadu mak oras korte kada tinan ne'ebé husi ne'ebá mak vale selu rezerva tan.

Tabela 3, iha prátika, mak lista folin seguru nian. Mantein sentrál siklu kombinadu ne'ebé iha ona, selu de'it ninia operasaun, kustu 18,2 €/kW kada tinan, no teknolojia ne'e duni mak determina norma oras 1,46/tinan. Turbina gás siklu loke foun kustu 74,8 €/kW kada tinan. Bateria oras haat kustu 454,8 €/kW kada tinan, dala neen liu. Ne'e númeru husi reguladór, la'ós estimativa husi parte ne'ebé iha interese.
Di'ak liu lee tabela ho kuidadu rua. Valór ba konsumidór la'ós doméstiku bazeia ba entrevista 246 ne'ebé valida no la pondera setór ida-idak, hanesan ERSE rasik hatudu; 12 433 €/MWh mak estimativa ida ho marjen erru. No potensiál demanda fleksivel ne'ebé konsidera, besik 0,7 GW klimatizasaun, muda konsumu durante oras balun; ne'e la hanesan para indústria durante loron barak.
Iha prátika: Ne'e kálkulu husi ema ne'ebé deside se sosa jeradór ida ba restaurante: lakon hira kada oras la iha eletrisidade, kompara ho kustu kada tinan atu iha jeradór prontu. Ba uma ida, kWh ida-idak ne'ebé falta vale besik 3,4 €; ba empreza ida, besik 16 €. No seguru baratu liu mak ida ne'ebé iha ona: mantein sentrál gás ida kustu 18,2 € kada kW no kada tinan; bateria foun ida kustu dala 25 liu.
VIII. Kapasidade: selu atu prontu
Iha merkadu enerjia de'it, sentrál ida-idak simu osan ba MWh ne'ebé nia fa'an. Sentrál ida ne'ebé presiza de'it iha oras sanulu balun de'it kada tinan la hetan fila fali, husi oras sira-ne'e, investimentu ka manutensaun. Ekonomista sira bolu ida-ne'e problema «osan ne'ebé falta» (missing money). Iha teoria, folin aas tebes iha oras eskasés sei selu diferensa; iha prátika, folin sira-ne'e iha limite no susar atu simu iha polítika. Rezultadu iha avaliasaun Europa nian rasik: entre 1770 no 3060 MW husi 3829 MW siklu kombinadu Portugál nian la fó lukru iha 2028 no sei taka.
Iha prátika: Ema ida la mantein táksi ida para durante tinan tomak hein kalan Tinan Foun. Se sidade presiza táksi sira-ne'e iha kalan ne'ebá, nia tenke selu sira atu disponivel — ka simu katak sei la iha táksi.
Mekanizmu kapasidade ida selu, aléinde enerjia, disponibilidade: montante ida kada MW no kada tinan, troka ho obrigasaun atu disponivel bainhira operadór rede husu, ho penalizasaun ba sé mak falla. Kuantidade atu sosa mai husi norma fiabilidade; folin, normalmente, mai husi leilaun. Teknolojia ida-idak konta tuir ninia kapasidade firme: aplika koefisiente redusaun ida ne'ebé hatudu oinsá nia kontribui, iha média, iha oras krítiku sira. Sentrál gás konta kuaze tomak; bateria oras rua konta parsiál; eólika no solár konta uitoan.
Iha prátika: Ne'e hanesan selu fulan-fulan ba kanalizadór emerjénsia: selu kada fulan atu nia mai iha Domingu kalan, no se nia la mai nia lakon pagamentu ne'e. No ida-idak simu tuir buat ne'ebé nia garante: kanalizadór ida ne'ebé mai de'it dala balun husi rua simu balun.
Iha forma prinsipál tolu. Iha merkadu sentralizadu, operadór rede sosa kapasidade liuhusi leilaun, ho tinan barak antes; ne'e modelu Grã-Bretaña, Itália, Béljika, Polónia, Irlanda no, agora, España. Iha obrigasaun desentralizada, komersializadór ida-idak tenke sosa sertifikadu ne'ebé kobre ninia kliente sira-nia pontu; ne'e modelu Fransa nian. Iha rezerva estratéjika, sentrál balun sai husi merkadu no bolu de'it iha emerjénsia; ne'e modelu Alemaña, Suésia no Finlándia. Tabela 5 kompara kazu sira.

Regra Europa nian sira metin. Regulamentu (UE) 2019/943 simu de'it mekanizmu kapasidade se avaliasaun adekuasaun ida identifika problema, ezije norma fiabilidade, obriga atu loke nia ba teknolojia hotu — produsaun, armazenamentu no demanda —, determina limite emisaun 550 g CO₂ kada kWh, ne'ebé hasai sentrál karvaun sira, no prevee partisipasaun kapasidade husi nasaun seluk. Mekanizmu ida-idak mak ajuda Estadu nian no presiza aprovasaun husi Komisaun Europeia.
Iha Portugál, istória ne'e badak no la kontínuu. To'o 2017, sentrál sira simu insentivu ba garantia poténsia ne'ebé determina administrativamente. Iha tinan ne'ebá, leilaun ida atribui 1766 MW ho 4775 €/MW ba trimestre tolu ikus, ho kustu menus husi 5,7 M€, kompara ho besik 12,9 M€ iha rejime uluk; nia la sai mekanizmu permanente. Iha 2022, servisu interruptibilidade troka ho merkadu banda rezerva regulasaun, loke ba konsumidór boot sira, ne'ebé ninia leilaun la liu besik 400 MW. Iha 15 Juñu 2026, Governu anunsia preparasaun mekanizmu kapasidade kompetitivu ida, loke ba produsaun, armazenamentu no jestaun demanda, no komesu pré-notifikasaun ba Komisaun. Seidauk anunsia volume, kustu ka data.
Iha España, dalan ne'e halo tiha ona. Komisaun aprova iha Maiu 2026 mekanizmu ida to'o 9000 M€ ba 2026–2036, besik 900 M€ kada tinan. Orden TED/966/2026, husi 15 Setembru, determina regra sira: leilaun prinsipál ho to'o tinan lima antes, leilaun ajustamentu anuál no leilaun tranzitóriu; kontratu tinan ida ba sentrál ne'ebé iha, to'o tinan sanulu-resin-lima ba sentrál foun no husi tinan ida to'o sanulu ba demanda; lakon pagamentu ho agravamentu 20% no ezkluzaun depois teste tolu ne'ebé falla. Koefisiente redusaun, finansiamentu no data leilaun dahuluk seidauk define.
Iha Europa liur, ekstremu rua mak iha Amérika. Iha PJM, merkadu elétriku boot liu iha Estadu Unidu, leilaun ba 2027/28 taka iha folin másimu, 333,44 US$ kada MW no kada loron, besik 122 US$ kada kW no kada tinan, no maski nune'e 6623 MW hela la kontrata; kuaze aumentu tomak husi pontu ne'ebé prevee mai husi sentru dadus. Iha Texas, merkadu ne'e enerjia de'it no aposta ba folin aas tebes iha oras eskasés; iha Fevereiru 2021, tempestade tempu malirin ida husik ema millaun barak la iha eletrisidade durante loron barak.
Portugál diferente iha pontu tolu. Dahuluk mak jurídiku: avaliasaun Europa nian la identifika problema adekuasaun iha nasaun, no tenke adapta avaliasaun nasionál atu fundamenta mekanizmu. Daruak mak eskala: saida mak falta, 850 to'o 1550 MW iha 2026, hanesan sentrál ida ka rua, iha merkadu ho konkorrente posivel uitoan, ne'ebé halo leilaun la kompetitivu liu. Datoluk mak viziñansa: ho España selu kapasidade no Portugál seidauk, kapasidade firme Península nian iha sosadór iha fronteira nia sorin ida no la iha sorin seluk, no mekanizmu España nian prevee atu loke, depois, ba partisipasaun husi nasaun ne'ebé interligadu.
Iha prátika: España selu ona ba kanalizadór fulan-fulan; Portugál sei deside hela. Se kanalizadór hela iha fronteira, iha Domingu kalan nia hatán uluk ba sé mak selu nia.
IX. Saida mak sei hela atu sukat
Ai-sukat rua ne'e modelu, la'ós medisaun. Pasu tuir mai mak kompara sira ho buat ne'ebé akontese duni: haree série oras-oras reál produsaun eólika, solár no idroelétrika, konsumu no troka ho España durante tinan sanulu ikus, no konta dala hira mak iha lokraik-kalan ka semana ne'ebé marjen ki'ik liu, dura tempu hira no sé mak kobre. Dadus sira públiku, iha plataforma transparénsia ENTSO-E nian. Ha'u halo kontajen ne'e iha «As piores semanas que já tivemos» («Semana aat liu ne'ebé ita hasoru ona»): iha tinan sanulu-resin-rua dadus oras-oras iha períodu 20 la iha anin ho loron haat ka liu, no sé mak sustenta sira, aumenta beibeik, mak España — oras ne'ebé importa liu 3 GW muda husi ida iha 2015 ba 1562 iha 2026. Ne'e loloos supozisaun ne'ebé ai-sukat Europa nian fiar no ne'ebé dadus hatudu katak la garantidu. Sei falta halo kontajen hanesan ba oras pontu lokraik-kalan nian de'it.
Iha mós pergunta tolu ne'ebé dokumentu sira la hatán. Dahuluk mak oras hira ho marjen redúz mak sistema moris ona dezde taka sentrál karvaun sira, la iha korte. Daruak mak interruptibilidade sei kustu hira se tenke dura loron barak no la'ós oras balun. Datoluk mak oinsá atu rekonsilia ai-sukat rua ne'e antes mekanizmu kapasidade to'o Bruxelas, iha ne'ebé ai-sukat Europa nian sei todan.
Iha prátika: Modelu sira mak previzaun tempu. Dadus ne'ebé sukat mak termómetru. Antes deside selu hira ba seguru, di'ak atu ba haree saida mak termómetru hatudu iha tinan sanulu ikus.
Oinsá atu hatene balansa ida ne'ebé mak atu fiar: pasu neen
- 1. Tetu kilu ida ne'ebé ita hatene. Halo ai-sukat rua ne'e prevee tinan sanulu-resin-rua ne'ebé ita moris ona no haree ida ne'ebé mak rekoñese loron aperta sira ne'ebé akontese duni, hanesan lokraik-kalan 12 Janeiru 2021 ka bai-loron ho la iha anin iha Outubru 2022.
- 2. Troka peça entre balansa sira. Hala'o modelu Europa nian ho interligasaun reál, bombeamentu istóriku no demanda 400 MW, supozisaun ida dala ida, no modelu nasionál ho tinan klimátiku 36, atu hatene ida ne'ebé mak esplika diferensa.
- 3. Sukat viziñu. Sukat, oras-oras, kapasidade importasaun ne'ebé oferese no marjen España nian iha lokraik-kalan malirin no la iha anin, iha avaliasaun hamutuk entre REN no REE.
- 4. Konta sira ne'ebé rejista, la'ós sira ne'ebé anunsia. Prevee konsumu foun de'it ho pedidu ligasaun ne'ebé aprova no kontratu ne'ebé asina, hanesan planeia kantina eskola nian tuir estudante ne'ebé rejista.
- 5. Loke balansa sira. Publika dadus no supozisaun husi modelu rua no husu revizaun independente antes mekanizmu to'o Bruxelas.
- 6. Entretantu, deside saida mak baratu atu koriji. Mantein siklu kombinadu ne'ebé iha, ho 18,2 €/kW kada tinan; kontratu tinan ida ba sentrál ne'ebé iha; kontratu naruk de'it ba kapasidade foun no de'it depois rekonsilia ai-sukat sira; sosa ho parte-parte.
Antes sosa seguru karun ida, tetu kilu ida ne'ebé ita hatene iha balansa rua no husu ba viziñu, ho númeru, se nia sei iha uma iha Domingu kalan aat liu. To'o ne'ebá, mantein seguru baratu ne'ebé iha ona.
Konkluzaun
Dezde 2018, relatóriu ofisiál Portugál nian sira fó avizu katak, la iha kapasidade firme foun, konsumu pontu sei la kobre tan. Tinan problema sempre mai besik liu no falta sa'e husi 400 ba besik 1700 MW. Iha Juñu 2026, relatóriu deklara «faze rutura» ba tinan ne'e rasik, no Governu anunsia mekanizmu kapasidade ida. Avaliasaun Europa nian, ne'ebé ACER aprova, dehan katak la iha problema, no REN esplika tanba sá: nia supoin bombeamentu barak liu duké reál no interligasaun ne'ebé sempre disponivel.
Ai-sukat rua ne'e konkorda iha buat esensiál. Sentrál gás sira ne'ebé iha mak rezerva baratu liu, no merkadu mesak la selu sira. Sira la konkorda iha buat seluk, no iha buat seluk ne'e mak deside ita sei selu hira. Semana aat liu la'ós ipóteze ona: ne'e konkluzaun husi relatóriu ofisiál ualu. Saida mak sei falta hatene mak se ita sei liu nia ho sentrál ne'ebé simu osan atu hein ka ho protokolu korte karga.
Iha fraze ida. Durante tinan ualu ona relatóriu ofisiál sira fó avizu katak Portugál sei presiza 1 to'o 2 GW rezerva firme; ai-sukat Europa nian dehan lae, no husi la konkorda ne'e mak depende sé mak selu eletrisidade iha lokraik-kalan aat liu iha tinan.
Gaspar do Amaral
Testu, tabela, figura no kálkulu husi autór, ho apoiu IA iha peskiza, iha estrasaun relatóriu sira no iha verifikasaun. © Aprecisa.com
Nota metodolójika
Relatóriu nasionál sira. Ha'u lee sumáriu ezekutivu no seksaun análize seguransa fornesimentu nian husi edisaun ualu RMSA-E, husi 2018 to'o 2025, ne'ebé DGEG publika. Edisaun 2018 to'o 2021 iha formatu eskaneadu; ha'u hasai testu ho rekoñesimentu ótiku no konfirma valór ida-idak ne'ebé sita iha imajen pájina nian. Husi edisaun 2022 to'o 2025 ha'u hasai testu diretamente. Ba RMSA-E 2025 ha'u uza errata ne'ebé DGEG publika, ne'ebé koriji pájina 11, 42 no 75 kona-ba rezultadu leilaun banda mFRR dala 7. Valór iha Tabela 1 no Figura 1 mak husi teste stress edisaun ida-idak nian; bainhira edisaun hatudu intervalu, ha'u rejista; bainhira hatudu kondisaun liu ida (ezemplu, ho no la ho Tapada do Outeiro), ha'u rejista ida prinsipál no temi ida seluk.
Avaliasaun Europa nian. Valór espetativa lakon karga ERAA 2025 nian ba Portugál (média oras 0,82/tinan iha 2028, ho persentíl 95 oras 4,05/tinan; oras 0,00, 0,02 no 0,06/tinan iha 2030, 2033 no 2035) mak husi Anexu 3, depois fahe korte entre zona sira. Intervalu oras 1 to'o 6/tinan iha 2028 mak ida ne'ebé ACER temi iha Desizaun 06/2026. Komentáriu REN nian iha Anexu 6.
Arkivu oras-oras. Arkivu ERAA_2025_HourlyENSData lista, ba tinan-alvu ida-idak (2028, 2030, 2033, 2035), senáriu klimátiku ida-idak (1 to'o 36), amostra avaria ida-idak (1 to'o 15) no zona ida-idak, oras ho enerjia ne'ebé la fornese no ninia valór iha MWh. Ha'u kalkula: espetativa lakon karga hanesan númeru oras ho korte fahe ho 540; enerjia ne'ebé la fornese ne'ebé espera hanesan soma MWh fahe ho 540 (valór sira hanesan ho Anexu 3); episódiu ida hanesan sekuénsia oras tuir malu ho korte iha simulasaun hanesan; loron tuir malu másimu hanesan númeru boot liu loron kalendáriu tuir malu ho pelumenus oras ida korte iha simulasaun hanesan; simultaneidade hanesan parte husi oras korte iha Portugál ne'ebé, iha simulasaun hanesan no iha oras hanesan, iha korte iha España. Distribuisaun tuir fulan no oras iha Figura 3 konta oras ho korte, la'ós enerjia.
Valór enerjia ne'ebé la fornese no CONE. Valór iha Tabela 3 mak husi senáriu sentrál relatóriu finál ERSE nian husi Dezembru 2025 (Tabela 1 to'o 3). Oras korte ne'ebé teknolojia ida-idak justifika mai, tuir metodolojia ACER nian, husi fahe CONE ho VoLL: ezemplu, 18,2 €/kW·tinan ÷ 12 433 €/MWh × 1000 = oras 1,46/tinan.
Limite sira. Númeru hotu iha artigu ida-ne'e mak rezultadu husi modelu ofisiál, la'ós medisaun husi buat ne'ebé akontese. Kondisaun teste stress muda husi edisaun ba edisaun, tanba ne'e sekuénsia iha Figura 1 hatudu evolusaun avizu sira, la'ós série omojénea. Ha'u la analiza senáriu demanda edisaun ida-idak nian ka anexu téknika kompletu sira; konkluzaun ne'ebé sita mak sira ne'ebé relatóriu rasik destaka.
Kona-ba tradusaun ida-ne'e. Tradusaun husi artigu ne'ebé autór publika iha LinkedIn iha 13 Outubru 2026; versaun kompletu iha lian portugés iha website ida-ne'e. Tabela lima no figura tolu mak imajen orijinál, ho testu iha lian portugés, no legenda ne'ebé tradús ona ne'ebé fó títulu, saida mak sira hatudu no fonte; orijinál repete Tabela 3, no tradusaun hatudu saida mak lee-na'in orijinál nian haree. Kapa orijinál troka ho kapa ne'ebé tradús ona. Númeru tabela ne'ebé sita iha testu mak husi orijinál. Ezemplu loron-loron ikus husi glosáriu, ne'ebé orijinál hatudu hanesan títulu, mosu iha kaixa hanesan ho sira seluk. «Régua» (ai-sukat) mak metáfora autór nian ba metodolojia sukat nian. Naran instituisaun no relatóriu Portugál nian hela iha lian portugés, ho esplikasaun iha parênteze dala uluk. Títulu fonte sira hela iha ninia lian orijinál; tradús de'it anotasaun sira.
Referénsia sira
- DGEG, Monitorização da Segurança de Abastecimento — [A. Relatóriu nasionál seguransa fornesimentu (DGEG/REN)] pájina ho edisaun hotu.
- RMSA-E 2025 (2026–2040) — publika iha 5 Juñu 2026 — faze rutura iha 2026, oras 12,8/tinan; nesesidade 1240–1690 MW iha 2030; errata (orijinál iha lian portugés).
- RMSA-E 2024 (2025–2040) — 18 Fevereiru 2025 — ≈ 1650 MW iha 2025.
- RMSA-E 2023 (2024–2040) — 22 Dezembru 2023 — 1750–1950 MW iha 2024.
- RMSA-E 2022 (2023–2040) — 25 Outubru 2022 — 600–1050 MW iha 2023.
- RMSA-E 2021 (2022–2040) — 400–450 MW iha 2022.
- RMSA-E 2020 (2021–2040) — pontu la kobre iha 2022 (ICP = 0,96).
- RMSA-E 2019 (2020–2040) — pontu la kobre iha 2025 (ICP = 0,98).
- RMSA-E 2018 (2019–2040) — pontu la kobre iha 2025 (ICP = 0,98).
- ENTSO-E, ERAA 2025 — Reports & Results — [B. Avaliasaun Europa nian] relatóriu ezekutivu, Anexu 1 to'o 7 no arkivu oras-oras enerjia ne'ebé la fornese.
- ACER, Decisão 06/2026 sobre a ERAA 2025 — aprovasaun ho alterasaun; intervalu oras 1 to'o 6/tinan ba Portugál iha 2028.
- ERSE, Segurança de Abastecimento — [C. Norma fiabilidade no valór enerjia ne'ebé la fornese] relatóriu finál husi Dezembru 2025: VoLL 12 433 €/MWh, CONE tuir teknolojia, norma oras 1,46/tinan.
- ACER, Decisão 23/2020 — metodolojia atu kalkula VoLL, CONE no norma fiabilidade.
- Governo de Portugal (15 de junho de 2026), Governo prepara mecanismo de capacidade — [D. Desizaun polítika sira] pré-notifikasaun ba Komisaun Europeia; leilaun bateria 750 MVA.
- Governo de Portugal (2026), Governo prepara mecanismo de capacidade… — [E. Mekanizmu kapasidade sira] 15 Juñu 2026: mekanizmu kompetitivu, loke ba produsaun, armazenamentu no demanda; komesu pré-notifikasaun.
- Governo de Portugal (2017), Primeiro leilão de garantia de potência — 1766 MW ho 4775 €/MW; kustu to'o 5,68 M€, kompara ho 12,9 M€ iha rejime uluk.
- ERSE (2021), ERSE aprova diretiva que cria mercado de banda de reserva de regulação — Diretiva 14/2021; troka servisu interruptibilidade husi 1 Janeiru 2022.
- Energy-Storage.news (2026), EU approves Spain's €9 billion capacity market — tinan sanulu, besik 900 M€ kada tinan; produsaun, demanda no armazenamentu.
- DLA Piper (2026), Spain launches its new capacity market — Orden TED/966/2026: tipu leilaun, durasaun, penalizasaun, limite 550 g CO₂/kWh.
- Modo Energy (2026), leilão T-4 da Grã-Bretanha para 2029/30 — 27,10 £/kW·tinan; 40,1 GW.
- PJM (2025), PJM Auction Procures 134,479 MW of Generation Resources — 2027/28: 333,44 US$/MW·loron, iha limite; 6623 MW la kontrata; sentru dadus.
- Gaspar do Amaral (2026), As piores semanas que já tivemos — [F. Dadus ne'ebé sukat] tinan sanulu-resin-rua eletrisidade iha Portugál, oras-oras, husi ENTSO-E: períodu la iha anin, importasaun husi España no uzu sentrál gás sira (orijinál iha lian portugés).
Diskusaun halo iha LinkedIn (iha lian portugés)
Komentáriu ba testu ida-ne'e halo iha LinkedIn, fatin ne'ebé artigu ne'e fahe ona iha lian portugés. Ita bele hakerek iha lian Tetun. Konkorda, la konkorda ka aumenta dadus: objesaun hotu ne'ebé ho fundamentu sei simu resposta.
Gaspar do Amaral · Orijinál iha lian portugés husi 13 Outubru 2026, publika iha website ida-ne'e; tradusaun emite iha 27 Outubru 2026 · Figura no tabela sira © Aprecisa.com · Ho apoiu IA